Farmakoterapia u pacjentów w podeszłym wieku – w poszukiwaniu złotego środka

Michael A. Steinman i wsp – Managing Medications in Clinically Complex Elders: There’s Got to Be a Happy Medium LINK: JAMA 2010;304:1592

Na łamach Journal of the American Medical Association ukazała się praca autorstwa Steinmana i wsp., którzy  dokonali przeglądu literatury na temat leczenia farmakologicznego osób w podeszłym wieku ( w bazach danych  PubMed i International Pharmaceutical Abstracts, hasła takie jak: polifarmakoterapia, leczenie wieloma lekami, leczenie suboptymalne, nieprawidłowe stosowanie leków, osoby starsze, pacjenci geriatryczni).

Dane z piśmiennictwa są niepokojące– prawie 20% osób powyżej 65 roku życia zażywa 10 i więcej leków w tym, jak ocenili Steinman i wsp., co najmniej  jeden niepotrzebny lub wręcz szkodliwy. Najczęściej zbędne okazywały się  inhibitory pompy protonowej, witaminy, suplementy diety i leki stosowane w chorobach centralnego układu nerwowego. Dodatkowo często stosowano leki relatywnie przeciwwskazane w tej grupie wiekowej, takie jak trójcykliczne leki przeciwdepresyjne.

Istotnymi problemami były także zbyt wysokie lub niskie dawki leków oraz zalecanie leków wchodzących w interakcje, co zwiększało ryzyko działań niepożądanych swoistych i nieswoistych dla danego leku (spadek masy ciała, upadki, spadek sprawności funkcjonalnej i psychicznej). Osobne zagadnienie stanowiły niewłaściwe wskazówki dotyczące stosowania przepisywanych preparatów oraz przepisywanie leków zbyt drogich (przy obecności tańszych odpowiedników), co wiązało się z częstym stosowaniem niewłaściwych preparatów, zwiększało częstość niestosowania się do zaleceń i narażało pacjenta na niepotrzebne wydatki.

A zatem, jak piszą  Steinmana i wsp., kluczowe znaczenie w prowadzeniu starszych chorych ma prawidłowo zebrany wywiad dotyczący przyjmowanych leków, w tym tych dostępnych bez recepty i ziołowych, witamin oraz suplementów diety. Dobrym sposobem jest poproszenie pacjenta o przyniesienie na wizytę lekarską wszystkich przyjmowanych leków. Zawsze należy pytać o skuteczność leczenia i skutki uboczne oraz dowiedzieć się od pacjentów lub opiekunów, jak zażywają leki i czy wiedzą, jaki jest cel stosowania każdego z nich. Rozpoczynając leczenie należy ocenić przewidywaną długość życia pacjenta i sens rozpoczynania terapii lekami wymagającymi długiego czasu stosowania dla osiągnięcia korzyści klinicznej. Podstawą skutecznego leczenia osób starszych powinno być częste monitorowanie skuteczności i toksyczności leków.

Opracowane na podstawie: JAMA / 13 października 2010
Magdalena Piątkowska