Estrogeny w depresji okolomenopauzalnej

Claudio N. Soares, Benicio N. Frey – Is there a role for estrogen in treating depression during menopause?rn LINK: J Psychiatry Neurosci 2010;35:E6

Niektóre kobiety są narażone na zaburzenia nastroju w czasie intensywnych zmian hormonalnych, np. w okresie menopuazy. Zjawisko to stanowi nie lada wyzwanie dla klinicystów. Zważywszy na kontrowersje dotyczące ryzyka i korzyści stosowania hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), powstaje pytanie, czy psychiatrzy powinni uwzględniać estrogeny planując leczenie.

Posługując się przykładami klinicznymi, autorzy artykułu zamieszczonego w Journal of Psychiatry & Neuroscience starają się odpowiedzieć na pytanie, jaka jest rola estrogenów w terapii depresji w czasie menopauzy. Pierwszy z przedstawionych przykładów to 50-letnia kobieta bez depresji w wywiadzie, u której w ciągu ostatniego roku wystąpiły zmiany nastroju, zmniejszenie napędu, brak przyjemności z codziennych aktywności, narastająca drażliwość oraz zaburzenia snu i koncentracji. Nieregularne cykle miesiączkowe pojawiły się przed 3 laty, a ostatnia miesiączka wystąpiła przed 18 miesiącami. Pacjentka zgłaszała także uderzenia gorąca, nocne poty oraz obniżone libido, suchość pochwy i ból w czasie stosunku.

Przedstawiony przypadek chorej ilustruje początek depresji związanej z okresem menopauzy, ze współwystępowaniem zaburzeń nastroju, zaburzeń poznawczych oraz w sferze seksualnej. Przez lata HTZ była leczeniem z wyboru objawów menopauzy, ale wyniki programu Women’s Health Initiative zwróciły uwagę na ryzyko z tym  związane.  Z kolei ostatnie badania  wykazały istotne działanie przeciwdepresyjne terapii estrogenowej (szczególnie estradiolu w postaci transdermalnej [E2] w dawce 50-100 µg/dobę) w porównaniu z placebo w grupie kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Analiza grup wiekowych danych pochodzących z Women’s Health Initiative nie wykazała natomiast ewidentnego związku pomiędzy stosowaniem HTZ a zdarzeniami sercowo-naczyniowymi (zgon, zawał serca, udar mózgu) u kobiet w wieku 50-59 lat. Zastosowanie E2 u opisanej chorej doprowadziło do poprawy bez konieczności stosowania leków przeciwdepresyjnych.

Drugi przykład to 48-letnia pacjentka z łagodnymi objawami przedmiesiączkowymi oraz depresją poporodową w wywiadzie, u której obecny epizod depresyjny, leczony selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny, trwa 5 lat. Od 6 miesięcy pojawiły się nieregularne cykle miesiączkowe oraz wahania nastroju, anhedonia, obniżone libido, trudności z koncentracją, poty nocne oraz uderzenia gorąca w ciągu dnia. Objawy te źle wpłynęły na jakość snu oraz ogólne funkcjonowanie społeczne pacjentki.

Opisany przypadek ilustruje pogorszenie zaburzeń depresyjnych spowodowane menopauzą. Badania kliniczne wykazały, że terapia estrogenowa ma działanie poprawiające nastrój i wzmaga odpowiedź na leki przeciwdepresyjne. Po 12 tygodniach terapii skojarzonej selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i estrogenem w postaci transdermalnej (E2 100 µg/dobę) u pacjentki ustąpiły objawy depresyjne, drażliwość i zaburzenia koncentracji.

Obydwa przypadki wskazują na skuteczność terapii estrogenowej u pacjentek w okresie okołomenopauzalnym. Szczególnie polecany jest system estrogenowy transdermalny, posiadający najwięcej danych na skuteczność przeciwdepresyjną i jak się wydaje bezpieczniejszy profil sercowo-naczyniowy.

Opracowane na podstawie: Journal of Psychiatry and Neuroscience / Listopad 2010
Ewa Kowalik