Praktyczne zastosowanie testów genetycznych w prewencji nowotworów u kobiet

Laura Esserman, Virginia Kaklamani – Lessons Learned From Genetic Testing LINK: JAMA 2010;304:1011

Kobiety posiadające mutacje genu BRCA mają większe ryzyko rozwoju śmiertelnych nowotworów, którym w przeważającej liczbie można zapobiec. Ratowanie życia pacjentek poprzez działania prewencyjne jest jednak możliwe tylko w przypadku identyfikacji kobiet o zwiększonym ryzyku zachorowania. Komentarz redakcyjny opublikowany w Journal of American Medical Association odnosi się do pracy Domcheka i wsp., w której wykazano korzyści z zabiegów zmniejszających ryzyko raka piersi i jajników  u kobiet z silnymi predyspozycjami genetycznymi do rozwoju tych nowotworów.

W badaniu w latach 1974-2008  wzięło udział prawie 2500 kobiet, u których stwierdzono mutacje genu BRCA, spośród których prawie połowa zdecydowała się na profilaktyczne zabiegi salpingo-ooforektomii lub mastektomii. U żadnej z kobiet poddanej mastektomii nie rozwinął się rak piersi. Spośród pacjentek poddanych salpingo-ooforektomii, u jedynie 1,1% wystąpił rak jajnika. Zabieg ten był związany ze zmniejszeniem śmiertelności ogólnej (ryzyko względne [HR], 0.40), zgonów z powodu raka piersi (HR, 0.44), oraz zgonów z powodu nowotworów jajnika (HR, 0.21).

W badaniu  Domcheka i wsp. tylko 10% kobiet zdecydowało się na mastektomię a 38% na zabieg salpingo-ooforektomii. Uzyskane dzięki badaniu dane na temat potencjalnych wyników zabiegów profilaktycznych mogą pomóc w podjęciu świadomej decyzji co do dalszego postępowania kobietom z mutacjami genów BRCA1 i BRCA2, które rozważają profilaktyczne zabiegi chirurgiczne lub intensywny nadzór onkologiczny.

Do zalecanych badań przesiewowych u kobiet będących nosicielkami mutacji (u których ryzyko rozwoju raka piersi jest dziesięciokrotnie większe niż w populacji ogólnej) należy coroczne wykonywanie mammografii oraz rezonansu magnetycznego piersi (w odstępach sześciomiesięcznych). Większa częstość badań profilaktycznych jest  istotna zwłaszcza w przypadku mutacji BRCA1, szczególnie predysponującej do rozwoju szybko rosnących guzów. Ponadto zaleca się  oznaczanie markera nowotworowego CA 125 we krwi i transwaginalne badanie ultrasonograficzne co sześć miesięcy, jednak badania przesiewowe w kierunku raka jajnika mają ograniczoną wartość.

Autorzy komentarza w dyskusji wskazują także na postęp, jaki dokonał się w zabiegach wykonywanych prewencyjnie (metody laparoskopowe w ginekologii, mastektomia oszczędzająca), a także wskazują na inne zagadnienia pojawiające się w związku z testami genetycznymi, np. kwestie doboru komórek jajowych w przypadku zapłodnienia in vitro u matek będących nosicielkami mutacji, ubezpieczeń zdrowotnych i zatrudnienia.

Opracowane na podstawie: JAMA / 1 września 2010
Ewa Kowalik