Sen w schorzeniach psychiatrycznych: gdzie jesteśmy?

Elliott Kyung Lee, Alan B Douglass – Sleep in Psychiatric Disorders: Where Are We Now?e LINK: Can J Psychiatry 2010;55:403 (dostępny pełen tekst)

Chociaż dokładna rola snu pozostaje nieznana, badania na przestrzeni dekad silnie wskazują na jego rolę w regeneracji ośrodkowego układu nerwowego, konsolidacji pamięci i regulacji afektu. Faza snu głębokiego (ang. slow-wave sleep, SWS) oraz faza REM (ang. rapid eye movement) znajdują się w szczególnym kręgu zainteresowań psychiatrów – faza snu głębokiego z powodu jej domniemanej roli w regeneracji ośrodkowego układu nerwowego i wpływie na funkcje poznawcze, natomiast faza REM z powodu prawdopodobnego zaangażowania w procesy pamięciowe, regulacji nastroju oraz adaptacji emocjonalnej.

Wraz z pojawieniem się polisomnografów naukowcy zaczynają rozumieć niektóre z następstw zakłócenia oraz deprywacji snu występujące w zaburzeniach psychiatrycznych. Te same zjawiska neurochemiczne, które kontrolują cykl snu i czuwania, uczestniczą także  w procesach patofizjologicznych licznych zaburzeń psychicznych. Nie zaskakuje zatem fakt, że w wielu zaburzeniach psychicznych na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia snu.

W artykule przeglądowym Lee i Douglass przedstawili prawidłową strukturę snu oraz zaburzenia snu występujące w schizofrenii, zaburzeniach lękowych, zaburzeniach funkcji poznawczych oraz w przypadku uzależnień. W schizofrenii powszechnie występuje bezsenność, co zostało obiektywnie oszacowane w dwóch dużych metaanalizach. Ciężka bezsenność może być objawem prodromalnym dekompensacji psychotycznej lub nawrotu psychozy po zaprzestaniu leczenia. Zaburzenia snu w schizofrenii dotyczą skrócenia fazy REM oraz deficytu fazy snu głębokiego i korelują dodatnio z objawami negatywnymi choroby oraz z zaburzeniami funkcji poznawczych.

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi (lękiem uogólnionym, stresem pourazowym, napadami paniki) często występują zaburzenia snu. Najczęściej obserwowana bezsenność (61% chorych z napadami paniki oraz 44% chorych z lękiem uogólnionym według dużego badania przekrojowego) może mieć różną etiologię, włączając w to zespół niespokojnych nóg oraz nieprawidłowości neurochemiczne (nadreaktywność noradrenergiczna w układzie limbicznym).

Zaburzenia snu występujące u chorych z otępieniem, szczególnie przebywających w domach opieki, mogą wiązać się ze słabą ekspozycją na światło, narażeniem na hałas w nocy oraz lekami wpływającymi na sen. U prawie 80% chorych dochodzi do zaniku produkcji melatoniny. W niektórych badaniach wykazano korzyści ze stosowania tego hormonu w leczeniu zaburzeń snu u chorych z otępieniem.

Nadużywanie alkoholu może zaostrzać niektóre zaburzenia snu, w tym parasomnie (somnambulizm oraz zaburzenia zachowania w fazie REM). Odstawienie opioidów często powoduje bezsenność, natomiast przewlekłe ich stosowanie wiąże się z występowaniem centralnego bezdechu sennego na skutek supresji ośrodkowego napędu oddechowego. Stosowanie kanabinoidów, z uwagi na ich złożony skład chemiczny, może mieć działanie zarówno sedatywne, jak i pobudzające. 

Podsumowując, dokładna funkcja snu nie została jeszcze poznana. Autorzy artykułu wskazują na niedobór specjalistów zajmujących się medycyną snu i badaniami w tej dziedzinie, co skutkuje wciąż niepełnym zrozumienie roli snu w schorzeniach psychiatrycznych oraz psychiatrycznych objawów zaburzeń snu

Opracowane na podstawie: Canadian Journal of Psychiatry / Lipiec 2010
Ewa Kowalik