Zasady formułowania nowoczesnych standardów dietetycznych

D. Mozaffarian i D.S. Ludwig – Dietary guidelines in the 21st century – a time for food LINK: JAMA 2010;304:681

Pierwsze normy żywieniowe sformułowano w 1941, głównie posługując się danymi klinicznymi poświęconymi niedoborom żywieniowym. Wyznaczyło to filozofię postępowania polegającą na tym, że proponowane normy przeliczano w praktyce na zawartość poszczególnych składników odżywczych w spożywanych pokarmach. Dotyczyło to nie tylko mikroelementów, ale również makroskładników  żywieniowych, ich zakresu i proporcji.

W międzyczasie wzrosła ilość danych epidemiologicznych  wskazujących na udział diety w patogenezie chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy, otyłości, nowotworów. Na łamach Journal of the American Medical Association przedstawiono zatem propozycję przeformułowania dotychczasowych standardów dietetycznych.

Zdaniem jej autorów formułowanie zaleceń, aby jeść mniej tłuszczy, cholesterolu, spożywać odpowiednią ilość węglowodanów złożonych, błonnika, unikać cukrów przetworzonych oraz ograniczyć spożycie  sodu, jest  trudne do wprowadzenia w praktyce. Niewiele osób jest w stanie policzyć ilość spożytych kalorii oraz odsetek kalorii pochodzących z poszczególnych składników żywieniowych, czy też spożycie sodu. Co więcej ostatnio zmieniono również niektóre dogmaty dietetyczne.

W ramach poszczególnych diet odsetek spożytych tłuszczów czy ilość tłuszczów nasyconych nie przekłada się tak istotnie jak uprzednio sądzono na ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, otyłości i nowotworów. Tradycyjne zalecenie, aby węglowodany stanowiły co najmniej połowę spożywanych dziennie kalorii, nie uwzględnia znaczenia poszczególnych źródeł węglowodanów: inną rolę spełnia ryż niełuskany, chleb biały czy węglowodany z owoców. Co więcej, przemysł spożywczy znalazł sposób na obejście tradycyjnych zaleceń – w wysoce przetworzonej żywności skład procentowy zalecanych składników może się zgadzać, a mimo to cały produkt trudno klasyfikować jako prozdrowotny.

Istnieje więc potrzeba stworzenia standardów uwzględniających te trudności i niebezpieczeństwa, sugerujących źródła pożywienia, wzorce diet, które przynoszą rzeczywiste korzyści zdrowotne i hamują progresję chorób cywilizacyjnych. Spożywanie ryb, warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, orzechów ma udowodnione korzyści zdrowotne. Z kolei produkty pakowane, fast-foody, produkty mięsne wysoko przetworzone, dosładzane napoje zwiększają ryzyko chorób przewlekłych. Dieta optymalna to przede wszystkim dieta oparta o produkty naturalne, minimalnie przetworzone, z użyciem olei roślinnych. Proponowane podejście pozwoli powrócić do bardziej tradycyjnych, zdrowych form żywienia, omijając pułapkę zakładaną przez producentów przetworzonych posiłków (spełniających jedynie normy ale nie zmniejszających ryzyko zachorowania).

Opracowane na podstawie: JAMA / 11 sierpnia 2010
Marek Kowrach