Wpływ kwasów tłuszczowych omega-3 na układ sercowo-naczyniowy – podsumowanie wiedzy

Palaniappan Saravanan i wsp – Cardiovascular effects of marine omega-3 fatty acids LINK: Lancet 2010;376:540

Autorzy artykułu przeglądowego opublikowanego na łamach The Lancet podsumowują dostępne dane na temat wpływu wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (omega-3 PUFA) (eikozapentaenowego i dokozaheksaenowego) na choroby układu sercowo-naczyniowego.

U osób z chorobą wieńcową  po przebytym zawale serca, zwiększone spożycie omega-3 PUFA (w postaci posiłków rybnych dwa razy tygodniowo) wiązało się z zmniejszoną śmiertelnością całkowitą i z powodu choroby wieńcowej nawet o 30% (badanie DART). Podobne redukcje ryzyka odnotowano w badaniu GISSI Prevenzione, przy podawaniu 1g suplementu omega-3 PUFA/dobę.   Przypuszcza się, że ochrona przed nagłą śmiercią sercową jest wynikiem zmniejszenia częstości występowania komorowych zaburzeń rytmu serca. W odniesieniu do wpływu omega-3 PUFA na tachyarytmie nadkomorowe wyniki badań nie są zgodne.

W niewydolności serca  dużym randomizowanym badaniem, które pokazało istotne statystycznie (choć umiarkowane – rzędu 8-9%) zmniejszenie śmiertelności i częstości ponownych hospitalizacji u chorych  przyjmujących kwas eikozahesaenowy i dokozaheksaenowy 1g/dobę, było GISSI-HF. W badaniu ARIC wykazano z kolei, że zwiększony poziom omega-3 PUFA w surowicy krwi wiąże się z mniejszą częstością występowania niewydolności serca.

W innych pracach oceniano wpływ omega-3 PUFA na rozwój miażdżycy i częstość występowania udaru mózgu. Wyniki tych prac sugerują, że omega-3 PUFA stabilizują blaszki miażdżycowe. Mimo to nie zaobserwowano, aby ich suplementacja u chorych z miażdżycą tętnic szyjnych wiązała się z redukcją ryzyka udaru mózgu. Pewne jest natomiast, że  omega-3 PUFA zmniejszają stężenie trójglicerydów w surowicy krwi. Prawdopodobnie w umiarkowanym stopniu obniżają także ciśnienie tętnicze, a zmniejszając produkcję prozapalnych eikozanoidów wykazują działanie przeciwzapalne.

Co ważne, przy opisanych korzystnych działaniach omega-3 PUFA nie odnotowano istotnych działań niepożądanych, mimo teoretycznych obaw o możliwość interakcji z lekami przeciwpłytkowymi i przeciwkrzepliwymi. Jakie są więc źródła omega-3 PUFA i w jakiej ilości należy je przyjmować? Jak podkreślają autorzy najlepszym źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są tłuste ryby. Stosowanie samej diety w większości przypadków jest jednak niewystarczające. Konieczne jest zatem uzupełnienie jej suplementami.

Standardy ACC/AHA zalecają u pacjentów z chorobą wieńcową co najmniej dwa posiłki rybne w tygodniu, a u chorych po zawale serca suplementację omega-3 PUFA w dawce 1g na dobę przez rok. U chorych z hipertrójglicerydemią zalecana dawka to 4g na dobę, dla której  wykazano znaczącą  redukcję stężenia trojglicerydów, chociaż brakuje danych o twardych punktach końcowych. W zaleceniach nie ujęto zastosowania omega-3 PUFA w niewydolności serca, ponieważ powstały one przed opublikowaniem wyników GISSI HF – należy jednak pamiętać o korzyściach wykazanych w tym badaniu. W nadciśnieniu tętniczym i miażdżycy tętnic obwodowych efekt kwasów omega-3 jest relatywnie niewielki. Zdaniem autorów mogą one jednak w tych chorobach stanowić element leczenia uzupełniającego.

We wnioskach Saravanan i wsp. podkreślają, że przy wielu korzystnych efektach, jakie można osiągnąć dzięki suplementacji omega-3 PUFA, najważniejszym jest redukcja śmiertelności u chorych po zawale serca. Jednocześnie wskazują na potrzebę dalszych badań, które wyjaśnią w pełni mechanizmy i skutki działania kwasów omega-3 oraz pozwolą na ustalenie zasad leczenia z ich wykorzystaniem.

Opracowane na podstawie: Lancet / 14 sierpnia 2010
Justyna Rybicka