Wzajemne relacje między depresją a zmęczeniem

S.S. Leone – A disabling combination: fatigue and depression LINK: Br J Psychiatry 2010;197:86

Zmęczenie i depresja pogarszają funkcjonowanie osób, których dotknęły, na wielu płaszczyznach: fizycznej, socjalnej, psychologicznej, zawodowej. Komentarz redakcyjny prezentowany na łamach British Journal of Psychiatry, napisany przez Stephanie S. Leone, poświęcono wzajemnej relacji depresji i zmęczenia.

Autorka zadaje pytania: czy są to zjawiska powiązane,  a także czy współwystępowanie depresji i zmęczenia niesie ze sobą bardziej niekorzystne konsekwencje. Problem stanowi sama definicja zmęczenia (fatigue). Część badaczy uważa, że zmęczenie lub zespoły z nim powiązane są w istocie formą depresji. Wiele danych wskazuje, że należy je jednak traktować oddzielnie.

Po pierwsze nie zawsze występują razem. Po drugie w depresji osiowe objawy dotyczą oceny własnej osoby i winy, co w różnego rodzaju postaciach przewlekłego zmęczenia nie ma miejsca. Ponadto w zespołach przewlekłego zmęczenia dochodzi do hamowania aktywności osi hormonalnej podwzgórze-przysadka nadnercza, natomiast w depresji oś ta jest najczęściej nadmiernie aktywowana.

Badania bliźniąt sugerują, że depresja i zespoły przewlekłego zmęczenia charakteryzują się również odmiennymi genetycznymi i środowiskowymi czynnikami ryzyka. W przypadku współistnienia zespołów zmęczenia z depresją częściej odnotowuje się obecność chorób psychicznych w rodzinie, natomiast dla samego zmęczenia nie stwierdza się takiej zależności.

Fakt częstego współistnienia tych zaburzeń, przeplatające się mechanizmy zależności, uniemożliwiają ustalenie sekwencji zdarzeń w przypadku ich współistnienia i jednoznaczną odpowiedź napytanie czy najpierw pojawiło się zmęczenie, a następnie dołączyła depresja, czy też  w wyniku depresji pojawiły i nasiliły się objawy przewlekłego zmęczenia.

Badanie bliźniąt przeprowadzone w Sri Lance, prezentowane w tym samym numerze pisma, potwierdza wyniki innych prac wskazujące na częste współistnienie depresji i zespołów zmęczenia, nie tylko w krajach rozwiniętych ale również  w krajach o niższym statusie ekonomicznym. Autorzy badania stwierdzili, że ryzyko wystąpienia zmęczenia zwiększało się  wraz z występowaniem w dowolnym czasie zespołów depresyjnych. Wystąpienie tych dwóch schorzeń, nawet oddzielonych czasowo, oznaczało wystąpienie zaburzeń funkcjonowania w różnych sferach aktywności życiowej o większym stopniu nasilenia. 

Istnieje zatem konieczność nie tylko poznania mechanizmów odpowiedzialnych za depresję i zespoły zmęczenia, ale także czynników i mechanizmów doprowadzających do ich kojarzenia się. Działania niwelujące skutki zmęczenia i depresji należy jednak podejmować już teraz, pomimo iż nie znamy jeszcze w pełni leżących u ich podstaw procesów patofizjologicznych.

Opracowane na podstawie: British Journal of Psychiatry / sierpień 2010
Marek Kowrach