Sprawność fizyczna czy BMI – co jest ważniejsze dla wartości ciśnienia tętniczego?

Jennifer Chen i wsp – Fitness, fatness, and systolic blood pressure: Data from the Cooper Center Longitudinal Study LINK: Am Heart J 2010;160:166

Niska sprawność fizyczna, definiowana za pomocą maksymalnej wydolności wysiłkowej w trakcie testu na bieżni lub ergometrze rowerowym, jest silnym, niezależnym predyktorem zgonów sercowo-naczyniowych. Mechanizm w jakim dobra sprawność fizyczna zapewnia ochronę nie został wyjaśniony – przypuszcza, że po części jest to spowodowane obniżeniem wartości ciśnienia tętniczego. W badaniach epidemiologicznych wykazano bowiem, że wysiłek fizyczny i większa sprawność wiążą się z mniejszym ryzykiem występowania nadciśnienia.

Obserwacje te potwierdzono w badaniach interwencyjnych, wykazując związaną z treningiem fizycznym redukcję wartości skurczowego ciśnienia tętniczego (SBP) o 3 do 4 mm Hg. Bez odpowiedzi pozostaje jednak kluczowe pytanie, czy metody prewencji nadciśnienia tętniczego powinny skupiać się na kontroli masy ciała, za pomocą wszystkich możliwych interwencji czy też może sprawność fizyczna, niezależnie od BMI, stanowi ważniejszy cel działań prewencyjnych.

Wyjaśnienia tego problemu podjęli się Jennifer Chen i wsp. oceniając względny wpływ BMI i sprawności fizycznej na wartości skurczowego ciśnienia tętniczego u 35,000 uczestników Cooper Center Longitudinal Study – w większości białych mężczyzn (69%) w wieku średnio 46 lat. Jak pokazały wyniki analizy, uczestnicy badania z prawidłową wagą ciała mieli średnio o 12 mm Hg niższe wartości SBP od osób otyłych (115 vs 127 mm Hg, P<0.001). Z kolei wysoka sprawność fizyczna  wiązała się z 6 mm Hg różnicą SBP (porównanie najwyższego i najniższego kwintyla aktywności – 119 vs 125 mm Hg, P<0.001).

Co ważne w każdej kategorii  sprawności fizycznej wzrost BMI (o kwartyl) powodował istotne zwiększenie wartości SBP (P<0.001). Z kolei odwrotnie wzrost sprawności fizycznej nie powodował zmiany SBP w każdej kategorii masy ciała a jedynie przy najniższych i najwyższych wartościach BMI (dolny i górny kwartyl).

W analizach skorygowanych względem wieku i płci badanych jedynie BMI a nie sprawność fizyczna okazała się wpływać na wysokość SBP (P odpowiednio <0.001 i 0.94). A zatem globalnie czynnikiem o większym znaczeniu dla wzrostu ciśnienia tętniczego w populacji jest BMI. Nie należy jednak zasiadać w fotelu – wyniki analizy pokazały mimo wszystko, że u osób z prawidłową wagą nawet niewielki poziom aktywności pozwala obniżyć wartości ciśnienia.

Opracowane na podstawie: American Heart Journal / lipiec 2010
Magdalena Lipczyńska