Uzależnienie od nikotyny – aktualny stan wiedzy

Neal L. Benowitz – Nicotine Addiction LINK: N Engl J Med 2010;362:2295

W New England Journal of Medicine ukazała się praca przedstawiająca czynniki inicjujące i podtrzymujące uzależnienie od tytoniu. Palenie papierosów jest główną przyczyną możliwej do uniknięcia chorobowości i przedwczesnej umieralności w USA i innych krajach. Prawdopodobieństwo, że osoba paląca całe dorosłe życie umrze przedwcześnie z powodu powikłań związanych z paleniem wynosi około 50%. Szacuje się, że nikotynizm dotyczy około 45 milionów Amerykanów. 70% spośród nich deklaruje chęć rzucenia palenia, a 40% podejmuje w ciągu roku taką próbę. Jednakże 80% samodzielnie rzucających palenie wraca do niego w ciągu miesiąca, a tylko 3% odnosi trwały sukces.

Uzależnienie od tytoniu związane jest ze współdziałaniem czynników farmakologicznych, społecznych, środowiskowych, genetycznych oraz wyuczonych nawyków. Nałóg ten zwykle rozpoczyna się w wieku dorastania. Nikotyna działa na receptory cholinergiczne w mózgu i stymuluje wydzielanie dopaminy oraz innych neuroprzekaźników. Neurony dopaminergiczne są związane z układem nagrody, którego pobudzenie jest krytycznym elementem w wytwarzaniu się zależności. Długotrwała ekspozycja powoduje desensytyzację niektórych receptorów nikotynowych i dalsze zmiany w neuroprzekaźnikach, prowadząc do tolerancji na niektóre efekty nikotyny. Inny składnik dymu papierosowego – aldehyd octowy po połączeniu się z aminami biogennymi hamuje monoaminooksydazę typu B, co zmniejsza metabolizm dopaminy i ułatwia powstawanie uzależnienia. Ponieważ nikotyna jest metabolizowana przez cytochrom CYP2A6, osoby z mniejszą aktywnością tego enzymu palą dziennie mniej papierosów.

Badania bliźniąt wskazują na podłoże genetyczne zależności od tytoniu, również w zakresie stopnia uzależnienia i ilości wypalanych papierosów. Nikotyna obniża poziom stresu, oddziałuje na nastrój i napęd oraz poprawia koncentrację. Zaprzestanie palenia prowadzi do pojawienia się objawów odstawienia: niepokoju, nerwowości lub anhedonii. Postępy w zrozumieniu mechanizmów zależności od nikotyny umożliwiają wprowadzanie nowych preparatów do terapii tej choroby, działających na receptor nikotynowy. Leki te mają szansę  przyczynić się do zwiększenia efektywności leczenia uzależnienia od tytoniu.

Opracowane na podstawie: NEJM / 17 czerwca