Palenie papierosów a depresja

M.R. Munafo i R. Araya – Cigarette smoking and depression: a question of causation. Br J Psychiatry 2010;196:425 (dostępny pełen tekst)

Zależności między paleniem papierosów a wystąpieniem depresji poświęcono już wiele uwagi. Sprawa nie ma jednoznacznego rozwiązania. Część badań epidemiologicznych wskazuje, że palenie papierosów sprzyja wystąpieniu depresji, a jednocześnie osoby palące twierdzą, że sięgnięcie po papierosa poprawia nastrój. Z drugiej strony wystąpienie zaburzeń depresyjnych sprzyja rozwojowi nałogu palenia. Zależności są więc prawdopodobnie dwukierunkowe. Czy można je określić bardziej precyzyjnie?

Właśnie temu zagadnieniu poświęcono komentarz redakcyjny na łamach British Journal of Psychiatry. Autor  przytacza prezentowane w tym samym numerze wyniki długotrwałej obserwacji przeprowadzonej przez Bodena i wsp., wskazujące, że palenie papierosów sprzyja depresji. Uzależnienie psychofizyczne od papierosów powoduje trwałe zmiany w funkcjonowaniu części obszarów mózgowych, zwłaszcza zależnych od receptorów nikotynowych.

W badaniach prowadzonych nad palaczami wykazano jednoznacznie, że nawet powstrzymanie się od kolejnego pojedynczego papierosa powoduje negatywne emocje, jak również negatywne zmiany w nastroju, które szybko ustępują przy powrocie do palenia. Rzucanie palenia w pierwszym okresie nasila negatywny afekt u pacjentów, ale następnie trwale poprawia nastrój do wyższego poziomu niż w trakcie palenia.

Wykazano, że polimorfizm genetyczny w zakresie budowy receptorów nikotynowych i enzymów metabolizujących nikotynę ma wpływ na rozwój uzależnienia. Pozostaje kwestią otwartą czy polimorfizm genów  sprzyjających uzależnieniu od nikotyny jednocześnie zwiększa ryzyko rozwoju depresji w trakcie rozwoju uzależnienia.  Wzajemne zależności między paleniem papierosów a depresją wymagają zatem dalszych badań.

Z punktu widzenia zdrowia publicznego wyjaśnienie zależności między paleniem a depresją ma istotne znaczenie m.in. ze względu na głosy o zasadności legalizacji miękkich narkotyków, gdzie debata toczy się wokół ryzyka zaburzeń psychicznych przy długotrwałym stosowaniu.. Dane potwierdzające, że papierosy sprzyjają depresji stanowić mogą bowiem  argument na rzecz ograniczenia legalizacji substancji psychoaktywnych.

Opracowane na podstawie: British Journal of Psychiatry / czerwiec 2010
Marek Kowrach