Otyłość u dzieci – aktualny stan wiedzy

J.C. Han, D. A. Lawlor, S.Y. S. Kimm – Childhood obesity LINK: Lancet 2010; 375: 1737

W artykule przeglądowym na łamach The Lancet omówiono problem otyłości u dzieci. Od początku lat 1970-tych do końca lat 1990-tych liczba przypadków nadwagi i otyłości u dzieci w takich krajach jak np. Australia, Brazylia, Kanada, Francja, Niemcy, Grecja, Wielka Brytania i USA uległa podwojeniu lub nawet potrojeniu (w Polsce i Rosji nie odnotowano tak znaczącej epidemii otyłości wśród dzieci).  Zgodnie z wcześniejszymi prognozami na rok 2010 w Ameryce Północnej i Europie zachodniej  nadwaga lub otyłość miały występować u odpowiednio nawet 40% i 38% dzieci (najnowsze dane epidemiologiczne nie są jeszcze w pełni dostępne, ale wydają się wskazywać na lekkie przyhamowanie wzrostu częstości otyłości w USA, Wielkiej Brytanii i Szwecji)

Pełna diagnostyka nadwagi i otyłości u tej grupie wiekowej obejmuje analizę szeregu czynników. Do ważniejszych można zaliczyć przyjmowane  leki, choroby endokrynologiczne (niedoczynność tarczycy, niedobór hormonu wzrostu, hiperkortyzolemię endogenną, pseudohipoparatyreoidyzm typu 1a), schorzenia genetyczne (np. zespół Prader -Willego). Rzadko jako przyczynę można wymienić mutacje określonych genów uczestniczących w regulacji apetytu i bilansu energetycznego. Do tych można zaliczyć niedobór leptyny, a najczęstszą mutacją jest  mutacja receptorów melanokortyny 4. Ostatnia mutacja odpowiada za mniej niż 5 procent przypadków otyłości we wczesnym okresie dzieciństwa.

W dominującej liczbie przypadków patogeneza rozwoju otyłości u dzieci wiąże się z nałożonymi na „oszczędny genotyp” zmianami cywilizacyjnymi: łatwa dostępność pożywienia o dużym stężeniu energii i siedzący tryb życia – nadmiar kalorii pochodzi najczęściej z przekąsek spożywanych w domu. Działania prewencyjne wprowadzone w niektórych stanach w USA zalecają regularne wyznaczanie u dzieci w szkole wskaźnika BMI i przekazywania tej wiedzy rodzicom.

Dotychczasowe próby leczenia otyłości jako podstawę przyjmują modyfikację stylu życia, zmniejszenie ilości spożywanych kalorii, deficyt energetyczny około 250-400 kcal poniżej dobowego zapotrzebowania, stosownie do aktualnej masy ciała, wraz ze zwiększeniem aktywności fizycznej. Mimo stosunkowo małego udziału dobowej ilości spożywanych kalorii pochodzącego z produktów spożywczych kupowanych w automatach  spożywczych (około 1,3%), proponuje się wprowadzenie regulacji ograniczających ich dostępność w szkołach.

Leczenie farmakologiczne orlistatem i sibutraminą ograniczono do dzieci powyżej 12 roku życia. Nieliczne próby chirurgicznego leczenia otyłości, polegające na stosowaniu opaski regulowanej zakładanej na  żołądek, bądź też wytworzenia pętli omijającej typu Roux-en-Y (co wywołuje dodatkowe zaburzenia wchłaniania) prowadzono u dzieci z BMI >40 kg/m2 lub BMI>50 kg/m2. Do chwili obecnej brak jest zatem skutecznej, możliwej do powszechnego, wczesnego zastosowania interwencji medycznej. 

 Problem wymaga rozwiązania bowiem otyłość u dzieci bezpośrednio zagraża rozwojem powikłań kardiologicznych w grupie młodych dorosłych już powyżej 30 roku życia. Warto przypomnieć zatem stwierdzenie Virchowa, że epidemie pojawiają się i znikają wraz ze zmianami kulturowymi, a powszechne choroby odzwierciedlają zaburzenia występujące w sferze kultury ludzkiej.

Opracowane na podstawie: Lancet / 15 maja 2010
Marek Kowrach

Dodaj komentarz