Odległe powikłania kardiologiczne leczenia choroby nowotworowej w dzieciństwie

Daniel A Mulrooney i wsp – Cardiac outcomes in a cohort of adult survivors of childhood and adolescent cancer: retrospective analysis of the Childhood Cancer Survivor Study cohort LINK: BMJ 2009;339:b4606 (dostępny pełen tekst)
Postępy onkologii dziecięcej spowodowały, że dużo większa liczba pacjentów dożywa wieku dorosłego. Leczenie onkologiczne nie pozostaje jednak bez śladu – przewlekłe następstwa terapii przeciwnowotworowej obejmują rozwój kolejnych nowotworów, zaburzenia hormonalne oraz opóźnienie rozwoju i wzrostu. Istotnym powikłaniem jest kardiotoksyczne działanie leków. Incydenty sercowo-naczyniowe stanowią podstawową przyczynę zgonów nienowotworowych po chorobie nowotworowej w dzieciństwie, i odpowiadają za siedmiokrotny wzrost ryzyka zgonu.

Działanie kardiotoksyczne ma zarówno chemoterapia jak i radioterapia. Powszechnie znane są kardiotoksyczne działania antracyklin, ale niekorzystne następstwa kardiologiczne może mieć również stosowanie leków alkilujących czy alkaloidów vinca. Kardiomiopatia rozstrzeniowa może rozwijać sie nawet u 20% chorych po leczeniu raka, w 15-20 lat po ekspozycji na antracykliny. Radioterapia może powodować uszkodzenie osierdzia, włóknienie mięśnia sercowego i zaburzenia rytmu. Jest również wiązana z przedwczesnym rozwojem choroby wieńcowej.

Badań poświęconych odległym następstwom terapii przeciwnowotworowej w dzieciństwie jest stosunkowo mało. Interesujących informacji dostarcza zatem lektura wyników retrospektywnej analizy danych pochodzących z 26 ośrodków uczestniczących w Childhood Cancer Survivor Study. Przedstawiono w niej dane dotyczące 14 358 młodych osób, które przeżyły co najmniej 5 lat od momentu leczenia (w latach 1970- 1986) białaczki, raka mózgu, chłoniaków, raka nerki, neuroblastoma, mięsaka tkanek miękkich lub nowotworów kości. Grupę kontrolną stanowiło zdrowe rodzeństwo pacjentów z chorobami nowotworowymi (3899 osób). Oceniano występowanie zastoinowej niewydolności serca, zawałów serca, chorób osierdzia i wad zastawkowych.

W porównaniu ze zdrowym rodzeństwem, u osób poddanych w przeszłości terapii onkologicznej, wskaźnik ryzyka wystąpienia zastoinowej niewydolności serca (wskaźnik hazardu – HR) wyniósł 5.9. Dla zawałów serca, chorób osierdzia i wad zastawkowych odpowiednie HR wyniosły: 5.0, 6.3 oraz 4.8. Ekspozycja na dawkę antracyklin równą lub większą od 250 mg/m2 zwiększała względne ryzyko niewydolności serca, chorób osierdzia i wad zastawkowych dwa do pięciu razy, w porównaniu z osobami nie leczonymi preparatami z tej grupy. Naświetlania okolicy serca dawką co najmniej 1500 cGy zwiększały ryzyko powikłań kardiologicznych 2-6 razy, w porównaniu z osobami po leczeniu choroby nowotworowej nie poddawanymi naświetlaniom.

Liczba powikłań kardiologicznych ulegała kumulacji jeszcze po 30 latach od rozpoznania. Lekarze powinni mieć świadomość zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego w tej stale rosnącej populacji.

Opracowane na podstawie: BMJ / 2009-12-08