Astma oskrzelowa: epidemiologia, etiologia i czynniki ryzyka

Padmaja Subbarao i wsp – Asthma: epidemiology, etiology and risk factors LINK: CMAJ 2009, 181:E181 (dostępny pełen tekst)
Astma jest jednym z najczęściej występujących schorzeń przewlekłych u dzieci i osób dorosłych. W wielu badaniach potwierdzono wzrost zapadalności i chorobowości z powodu astmy oskrzelowej w ciągu ostatnich 2-3 dekad. Choć istnieją dane sugerujące, że wzrost ten, przynajmniej w krajach wysoko rozwiniętych, osiągnął plateau, wiele zagadnień dotyczących epidemiologii i czynników ryzyka rozwoju astmy pozostaje nadal nie w pełni wyjaśnionych.

Predyspozycje genetyczne do rozwoju astmy zostały dokładnie poznane, natomiast interakcje pomiędzy genami a środowiskiem wyjaśniają prawdopodobnie międzynarodowe różnice w częstości jej występowania. Czynniki środowiskowe, takie jak infekcje i ekspozycja na endotoksyny, mogą działać ochronnie lub zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju astmy, w zależności od momentu ekspozycji w okresie niemowlęcym lub w dzieciństwie. Również czynniki prenatalne, w tym palenie tytoniu przez kobiety ciężarne, rodzaj porodu (cięcie cesarskie), stres, dieta, stosowanie antybiotyków w dzieciństwie, wielkość i struktura rodziny oraz płeć mogą wpływać na rozwój alergii i astmy.

Autorzy artykułu dokonali przeglądu bazy Medline w poszukiwaniu badań oceniających epidemiologiczne czynniki ryzyka rozwoju astmy, skupiając się głównie na problemie astmy u dzieci. Badania wykazały duże zróżnicowanie częstości występowania astmy u dzieci i dorosłych – od 2-4% w krajach azjatyckich (szczególnie w Chinach i Indiach) do 15-20% w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Nowej Zelandii i innych krajach wysoko rozwiniętych.

W 11 różnych populacjach zidentyfikowano ponad 100 genów związanych z występowaniem alergii i astmy. W wielu badaniach udowodniono, że spożywanie ryb w okresie ciąży zmniejsza ryzyko rozwoju chorób atopowych do 6 roku życia dziecka. Ekspozycja na dym papierosowy w okresie prenatalnym i po urodzeniu zwiększa natomiast ryzyko spastyczności u dzieci. Palenie bierne wiąże się także z nasileniem objawów astmy i jest czynnikiem ryzyka ciężkiej astmy. Na zwiększenie ryzyka astmy we wczesnym dzieciństwie wpływa również stosowanie antybiotyków u dzieci. Dyskusyjne pozostaje zagadnienie wpływu karmienia piersią oraz stosowania diet eliminacyjnych przez kobiety karmiące. Również dane dotyczące związku pomiędzy ekspozycją na alergeny zwierząt domowych (psów i kotów) we wczesnym dzieciństwie a ryzykiem rozwoju astmy są niejednoznaczne.

Dobrze znany jest natomiast wpływ płci i wieku na częstość występowania i przebieg astmy – przed okresem dojrzewania częstość występowania astmy, w tym astmy o ciężkim przebiegu, jest wyższa u chłopców, natomiast w życiu dorosłym kobiety częściej cierpią z powodu ciężkiej astmy, związanej z częstszymi i dłuższymi hospitalizacjami. Astma rozwijająca się w życiu dorosłym najczęściej spowodowana jest ekspozycją na czynniki środowiskowe (w tym w pracy zawodowej). Warto wspomnieć, że astma dorosłych może także rozwijać się w odpowiedzi na stosowane leki, np. beta-blokery, niesterydowe leki przeciwzapalne lub hormonalną terapię zastępczą u kobiet.

Opracowane na podstawie: Canadian Medical Associaton Journal / 2009-10-27