Działania uboczne selektywnych inhibitorów serotoniny – wpływ na emocje (badanie jakościowe)

Jonathan Price i wsp – Emotional side-effects of selective serotonin reuptake inhibitors: qualitative study LINK: Br J Psych 2009;195:211
Selektywne inhibitory wychwytu serotoniny (SSRI) są powszechnie stosowane w leczeniu depresji. Wśród objawów ubocznych związanych z ich stosowaniem wymienia się bóle głowy, zmiany rytmu snu, zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz zaburzenia seksualne.

Na forach internetowych, których uczestnikami są pacjenci przyjmujący SSRI opisuje się również „otępienie emocjonalne” („blunting of emotions”) – objaw nie wymieniany formalnie jako działanie niepożądane tej grupy leków i do chwili obecnej nie poddany systematycznej ocenie badaczy. Na łamach British Journal of Psychiatry opublikowano pierwszą pracę, której autorzy postawili za cel zrozumienie sposobu postrzegania przez pacjentów właśnie zjawiska otępienia emocjonalnego, występującego w trakcie leczenia SSRI.

Badanie polegało na wywiadach indywidualnych i grupowych, do grupy badanej włączono chorych leczonych SSRI (objętych opieką wybranych lekarzy ogólnych; psychiatrów oraz zgłaszających się w odpowiedzi na ogłoszenie), którzy przypisywali niepożądane objawy emocjonalne przyjmowaniu SSRI. W poszukiwaniu dowodów na niekorzystny wpływ SSRI na emocje przeszukano również cztery otwarte publiczne fora internetowe.

Analiza wypowiedzi chorych (zarówno tych bezpośrednich jak i wygłaszanych na forach internetowych) pozwoliły wyróżnić kilka istotnych obszarów związanych z wpływem SSRI na emocje. Pierwszym z nich było generalne zmniejszenie intensywności lub nawet poczucie braku emocji, które stały się, zdaniem chorych, raczej myślami niż uczuciami. Drugim kompleksem zagadnień opisywanych przez chorych było zmniejszenie intensywności i częstości odczuwania pozytywnych uczuć, takich jak radość, miłość, pasja czy też entuzjazm. Kolejnym było ograniczenie uczuć negatywnych, takich jak smutek, złość czy agresja, a także brak zdolności do płaczu. Chorzy leczeni SSRI opisywali także uczucie emocjonalnego oderwania od otoczenia, siebie samego, innych ludzi, także od dzieci, partnera lub przyjaciół i związaną z tym obojętność, apatię, spadek motywacji, brak dbałości o siebie i innych. Obserwowali także zmiany osobowości i postępowanie niezgodne z własnym charakterem. Wpływ leków na życie codzienne opisywali częściej jako początkowo pomocny a następnie, w momencie poprawy zaburzeń psychiatrycznych, jako niekorzystny – wpływający na zachowania własne i relacje z innymi. Co bardzo ważne, chorzy potrafili bardzo wyraźnie różnicować zaburzenia emocjonalne związane z chorobą od tych wywołanych przez przyjmowane leki.

Podsumowując, jest to pierwsze jakościowe badanie poświęcone wrażeniom chorych dotyczących wpływu SSRI na uczucia/emocje. Jego wyniki są zgodne z rezultatami badania obserwacyjnego, w którym pacjenci leczeni SSRI opisywali, podobnie jak w obecnej pracy, między innymi, istotne osłabienie zdolności do płaczu, smutku, kreatywności, zdziwienia oraz ekspresji swoich uczuć. A zatem, SSRI mają wpływ na emocje, a konsekwencji na funkcjonowanie chorych. Działanie to może odgrywać istotną rolę w podejmowaniu decyzji o kontynuacji leczenia przeciwdepresyjnego.

Opracowane na podstawie: British Journal of Psychiatry / 2009-09-17