Ból pleców w świetle medycyny opartej na faktach

Samir D. Bhangle et al – Back pain made simple: An approach based on principles and evidence LINK: Clev Clin J Med 2009;76:393 (dostu0119pny peu0142en tekst)
Ból dolnej części pleców jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z jakimi pacjent zgłasza się do lekarza. Na liście najbardziej pospolitych dolegliwości ustępuje on miejsca jedynie przeziębieniu. W krajach wysoko rozwiniętych prawdopodobieństwo, że pacjent choć raz w życiu doświadczy bólu pleców wynosi około 70%. Co więcej, ból pleców okazuje się być podstawową przyczyną niezdolności do pracy u osób poniżej 45 r.ż.

Czy wiemy jednak, jak diagnozować i leczyć takich pacjentów? Zagadnieniom tym poświęcony został artykuł, który ukazał się w The Cleveland Clinic Journal of Medicine. Jego autorzy postanowili podsumować obecny stan wiedzy na temat bólu pleców, uwzględniając także wyniki najnowszych badań.

Ból dolnego odcinka pleców w około 90% przypadków ma charakter mięśniowo-szkieletowy, czyli mechaniczny. Zwykle wynika po prostu z przeciążenia wywieranego na nasz aparat ruchu, ale należy również wziąć pod uwagę uraz, przepuklinę jądra miażdżystego, złamanie kręgu lub inną deformację, która zaburza strukturę kręgosłupa. Jeśli objawy występują przewlekle (to znaczy ponad 3 miesiące), to ich przyczyną mogą być zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lub zwężenie kanału kręgowego.

W większości przypadków kluczem do postawienia prawidłowego rozpoznania są wywiad i badanie przedmiotowe. Badania obrazowe mogą być użyteczne w celu wykluczenia konkretnej patologii lub przed planowanym leczeniem operacyjnym. W przypadku pacjentów z objawami ucisku na korzenie nerwów rdzeniowych korzystny wpływ na zmniejszenie dolegliwości bólowych może mieć leżenie w łóżku przez 2-3 doby. Warto jednak podkreślić, że dłuższe leżenie w łóżku nie przyspiesza wcale powrotu do zdrowia. Zamiast tego zalecić należy pacjentowi umiarkowaną aktywność fizyczną, na przykład spacery. Udowodniono, że takie postępowanie przyspiesza rekonwalescencję. W miarę możliwości unikać należy przedłużonych okresów siedzenia lub stania.

Dla wielu pacjentów cierpiących na przewlekły ból pleców najbardziej skuteczną metodą postępowania mogą być ćwiczenia fizyczne, których celem będzie stopniowe wzmocnienie mięśni grzbietu i brzucha. Jeśli chodzi o leczenie farmakologiczne, autorzy artykułu polecają przede wszystkim paracetamol oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne. U pacjentów z dużą komponentą napięciową dobre efekty może przynieść zastosowanie leków miorelaksujących. W przypadku nieskuteczności typowego leczenia możemy sięgnąć po opioidy, jednak z uwagi na ich potencjał uzależniający pacjent nie powinien przyjmować tych leków dłużej niż przez 2 tygodnie.

Chorego należy skierować do specjalisty, gdy standardowe leczenie nie przynosi efektów, szczególnie przy postępujących deficytach neurologicznych, jak również przy objawach zespołu ogona końskiego, podejrzeniu choroby nowotworowej, zakażenia lub złamania kręgów. W najcięższych przypadkach konieczne może być podanie do przestrzeni nadtwardówkowej sterydów lub leczenie operacyjne, ale takie sytuacje stanowią, na szczęście, wąski margines.

Zdaniem autorów artykułu zdecydowana większość pacjentów zgłaszających się do lekarza z powodu bólu pleców może i powinna uzyskać optymalną opiekę medyczną na poziomie lekarza pierwszego kontaktu.

Opracowane na podstawie: Cleveland Clinic Journal of Medicine / 2009-07-16