Czynniki ryzyka w okresie przedporodowym a podatność na choroby psychiczne: czy istnieje zależność przyczynowo-skutkowa?

Anita Thapar i Michael Rutter – Do prenatal risk factors cause psychiatric disorder? Be wary of causal claims LINK: Br J Psych 2009;195:100
Czy rzeczywiście dysponujemy bezspornymi dowodami na to, że zależności pomiędzy czynnikami ryzyka, na które eksponowany jest płód, takimi jak palenie tytoniu przez matkę, a późniejszą podatnością na zaburzenia psychiczne u dziecka ma charakter przyczynowo-skutkowy, a nie jedynie statystyczny? To prowokacyjne pytanie stawiają Thapar i Rutter, autorzy editorialu opublikowanego w British Journal of Psychiatry.

Obok czynników o jednoznacznie niekorzystnym wpływie na rozwój płodowy (np. teratogenne działanie talidomidu, wpływ wysokich stężeń alkoholu), są też inne, słabo udokumentowane, ale o stałym miejscu w świadomości lekarzy i ich pacjentów. Przykładowo, apologeci zależności przyczynowo-skutkowej pomiędzy czynnikami prenatalnymi a zdrowiem psychicznym dziecka wskazują na korelację pomiędzy paleniem tytoniu przez matkę a wzrostem ryzyka ADHD i zachowań antyspołecznych u potomstwa. Analiza dowodów uznanych za  potwierdzające tę i inne korelacje doprowadza do wniosku, że pochodzą one z badań obserwacyjnych, w których wykazanie zależności przyczynowo-skutkowej jest, z definicji, niemożliwe.

Wiele z tych domniemanych czynników ryzyka, takich jak palenie i stres przeżywany przez matkę w okresie ciąży, jest jedynie odzwierciedleniem innego rodzaju problemów (np. niestabilności emocjonalnej, zachowań antyspołecznych), na które eksponowane jest dziecko we wczesnym okresie życia. Co więcej, istnieje całych szereg czynników zakłócających, takich jak genetyczne tło podatności na wybrane choroby, zwykle nieuwzględnianych w badaniach nad ryzykiem w okresie prenatalnym.

Czy w świetle powyższych rozważań można uznać, że wypalanie przez ciężarną paczki papierosów dziennie nie obciąża jej dziecka? Oczywiście nie. Warto jednak mieć świadomość niskiej jakości dowodów, na których opierają się niektóre zalecenia profilaktyczne.

Opracowane na podstawie: British Journal of Psychiatry / 2009-08-24