Gęstość kontra jakość, czyli jak prawidłowo ocenić wytrzymałość mechaniczną tkanki kostnej

Angelo Licata – Bone density vs bone quality: What’s a clinician to do? LINK: Clev Clin J Med 2009;76:331 (dostępny pełen tekst)
W praktyce lekarza opiekującego się osobami z osteoporozą ważną rolę odgrywa prawidłowa ocena wytrzymałości kości pacjenta na stres mechaniczny. Przez dziesiątki lat zakładano, że najważniejszym czynnikiem determinującym siłę kości jest jej gęstość. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w latach 90-tych wykazały jednak, że gęstość tkanki kostnej nie zawsze koresponduje z jej wytrzymałością mechaniczną.

Ciekawe podsumowanie obecnego stanu wiedzy na ten temat znaleźć można w artykule opublikowanym niedawno w czasopiśmie The Cleveland Clinic Journal of Medicine. Autor artykułu, Angelo Licata, oferuje czytelnikowi nie tylko interesujące rozważania teoretyczne, lecz również garść cennych wskazówek do wykorzystania w praktyce klinicznej. Jego zdaniem, chcąc prawidłowo ocenić łamliwość kości, nie możemy opierać się wyłącznie na wyniku badania densytometrycznego, lecz powinniśmy wziąć też pod uwagę takie czynniki, jak mikroarchitektura kości, akumulacja mikrourazów, jakość kolagenu, wielkość kryształów mineralnych czy w końcu szybkość obrotu kostnego (ang. bone turnover). Wszystkie wymienione elementy mają na tyle istotny wpływ na właściwości mechaniczne szkieletu, że zwykle traktuje się je zbiorczo jako jeden parametr i określa mianem jakości.

Niestety, koncepcja jakości tkanki kostnej jest w praktyce dość trudna do zastosowania, dlatego Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) propaguje zamiast tego wskaźnik FRAX, oparty na gęstości mineralnej szyjki kości udowej, w połączeniu z takimi danymi uzyskanymi od pacjenta, jak jego wiek, płeć, wzrost, waga, przebyte wcześniej przez pacjenta lub członków jego rodziny złamania kości, nikotynizm, nadużywanie alkoholu, przewlekła sterydoterapia, obciążenia w postaci reumatoidalnego zapalenia stawów lub wtórnej osteoporozy. Niezbędnych obliczeń można dokonać przy pomocy kalkulatora dostępnego w internecie , a uzyskany wskaźnik w łatwy sposób pozwala ocenić ryzyko złamania kości na przestrzeni najbliższych 10 lat.

Nie zmienia to oczywiście faktu, że parametrem najczęściej stosowanym na całym świecie przez klinicystów do oceny ryzyka złamań osteoporotycznych jest wskaźnik T-score. Warto pamiętać, że pierwotnie został on opracowany dla białych kobiet powyżej 65 roku życia, dlatego w innych grupach niskie wartości T-score wcale nie muszą oznaczać osteoporozy i zwiększonego ryzyka patologicznych złamań. U osób młodych znacznie lepiej od T-score sprawdza się wskaźnik Z-score.

Zdaniem autora artykułu wyniki badań jasno pokazują, że wytrzymałość tkanki kostnej zależy nie tylko od gęstości mineralnej kości, lecz również od wszystkich czynników warunkujących jej jakość.

Opracowane na podstawie: Cleveland Clinic Journal of Medicine / 2009-06-10