Aldosteron a zespół metaboliczny i oporne nadciśnienie tętnicze – aktualny stan wiedzy

James R. Sowers i wsp – Narrative Review: The Emerging Clinical Implications of the Role of Aldosterone in the Metabolic Syndrome and Resistant Hypertension LINK: Ann Intern Med 2009;150:776
Na łamach Annals of Internal Medicine opublikowano obszerny artykuł przeglądowy poświęcony roli aldosteronu w patogenezie zespołu metabolicznego i opornego nadciśnienia tętniczego.

Ponad 50 lat temu Simpson i Tait wyizolowali i opisali substancję, którą początkowo nazwano elektrokortyną, a później przemianowano na aldosteron. W ciągu kolejnych 40 lat uważano, że podstawowa rola aldosteronu polega na regulacji objętości płynu pozakomórkowego i stężeń potasu. W działaniach tych, pojawiających się z pewnym opóźnieniem, pośredniczą receptory steroidowe w cytoplazmie, a następnie genomowa transkrypcja i translacja białek efektorowych.

W latach 90-tych ubiegłego stulecia opisano szybkie, nie genomowe (nie wymagające uruchomienia procesów aktywacji genów), membranowe działanie aldosteronu, obejmujące regulację kationów wewnątrzkomórkowych, objętości komórek, reakcji utleniania i redukcji, sygnalizacji metabolicznej i zależnej od śródbłonka relaksacji.

Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że ludzka tkanka tłuszczowa wytwarza, dotychczas nie zidentyfikowaną, substancję stymulującą wytwarzanie aldosteronu w nadnerczach. Z kolei podwyższone poziomy aldosteronu sprzyjają rozwojowi zjawiska oporności na insulinę, procesom zapalnym, nasilają stres oksydacyjny i powodują retencję sodu. Dodatkowo aldosteron, zarówno bezpośrednio jak i pośrednio, wzmacniając działania angiotensyny II, upośledza zależną od śródbłonka relaksację mięśni gładkich, powoduje uszkodzenie naczyń i stymuluje procesy włóknienia.

Podwyższony poziom aldosteronu, w połączeniu z otyłością i opornością na insulinę, przyczynia się nie tylko do retencji sodu i płynów, ale także do rozwoju stresu metabolicznego i zapalenia, sprzyjających oporności na insulinę i opornemu na leczenie nadciśnieniu tętniczemu. W wielu z tych procesów pośredniczą szybkie, nie genomowe (błonowe), działania aldosteronu. Rośnie więc kliniczne znaczenie antagonistów receptorów mineralokortykoidowych w terapii zespołu metabolicznego i opornego nadciśnienia tętniczego, a w powszechnie znanych badaniach RALES (Randomized Aldactone Evaluation Study) i EPHESUS (Eplerenone Post-AMI Heart Failure Efficacy and Survival Study) wykazano, że zablokowanie aktywności aldosteronu zmniejsza liczbę incydentów sercowo-naczyniowych.

Opracowane na podstawie: Annals of Internal Medicine / 2009-07-02