Układ odpornościowy a przewlekła niewydolność serca

James E. Fildes i wsp. – The immune system and chronic heart failure: is the heart in control? LINK: J Am Coll Cardiol 2009;53:1013
Na łamach Journal of the American College of Cardiology ukazała się interesująca praca przeglądowa, której autorzy omawiają relacje pomiędzy układem immunologicznym a niewydolnością serca i przedstawiają wyniki badań naukowych poświęconych próbom leczenia niewydolności serca za pomocą wpływu na układ odpornościowy.

Przebieg niewydolności serca jest zwykle trudny do przewidzenia. Wiele obserwacji wskazuje na podwyższenie stężeń cytokin prozapalnych, które obserwuje się u osób o niekorzystnym rokowaniu. Jak dotąd wszystkie sposoby leczenia niewydolności serca mające na celu wywołanie zmian w układzie immunologicznym i uzyskanie tą drogą poprawy rokowania nie powiodły się. Zastosowanie przeciwciał monoklonalnych, skierowanych przeciwko czynnikowi martwicy nowotworów alfa (TNF-alfa), takich jak etanercept i infliximab, nie przyniosło chorym poprawy, a nawet mogło być szkodliwe (badania RENEWAL, RENAISSANCE, RECOVER i inne). TNF-alfa jest elementem skomplikowanego układu cytokin i oczekiwanie, że tak proste działanie odniesie pożądany skutek na poziomie komórkowym w mięśniu sercowym było raczej myśleniem życzeniowym, opartym na wynikach doświadczeń in vitro oraz eksperymentach na gryzoniach.

Innym pomysłem było zastosowanie talidomidu, leku indukującego degradację transkrytpów mRNA (messenger RNA) dla TNF alfa. W kilku małych badaniach donoszono o poprawie frakcji wyrzutowej lewej komory u pacjentów z niewydolnością serca leczonych talidomidem, jednak w nieco większej próbie klinicznej nie zaobserwowano żadnego efektu leczniczego.

Innym lekiem, który próbowano zastosować do terapeutycznej modulacji układu odpornościowego w niewydolności serca jest pentoksyfilina. Wyniki tych prób również trudno nazwać jednoznacznymi. Próbowano także wykorzystać w leczeniu niewydolności serca testosteron, o którym wiadomo, że hamuje wytwarzanie wielu cytokin prozapalnych – również bez sukcesu. Inną, nieco bardziej optymistyczną próbą leczenia niewydolności serca było podawanie domięśniowe odpowiednio spreparowanej krwi autologicznej w celu wywołania niespecyficznej immunomodulacji.

Autorzy przytaczają jeszcze kilka innych badań testujących różne koncepcje terapeutycznej immunomodulacji w próbach leczenia niewydolności serca. Brak jednoznacznie pozytywnych wyników cytowanych badań wynika ze złożoności układu immunologicznego, wobec której wszelkie dotychczasowe próby leczenia wydają się prymitywne. Zmiany profilu cytokin obserwowane w niewydolności serca nie wydają się specyficzne dla tej jednostki chorobowej i występują w bardzo różnych patologiach. To, co obserwujemy ogólnoustrojowo niekoniecznie odzwierciedla też procesy zachodzące na poziomie komórkowym i tkankowym. Wydaje się, że odpowiedź immunologiczna w niewydolności serca jest wtórna do uszkodzenia kardiomiocytów i to serce kontroluje proces niszczenia chorych i uszkodzonych kardiomiocytów. Kluczem może więc być wywołanie tolerancji immunologicznej na autoantygeny raczej niż prosta immunosupresja.

Opracowane na podstawie: Journal of the American College of Cardiology / 2009-03-24