Sygnały o zagrożeniu w badaniach klinicznych

Thomas R. Fleming – Identifying and addressing safety signals in clinical trials LINK: N Engl J Med 2008;359:1400
W komentarzu redakcyjnym opublikowanym w New England Journal of Medicine Thomas R. Fleming analizuje problem oceny bezpieczeństwa leków w badaniach klinicznych. Często bowiem zdarza się tak, że efekty biologiczne pojawiające się w toku interwencji wpływają niekorzystnie na bilans ryzyka i korzyści wynikającej z interwencji. Przykładem może być wzrost ryzyka zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych u osób przyjmujących inhibitory cyklooksygenazy-2 (COX-2) – środki przynoszące efekt przeciwbólowy oraz istotnie ograniczające ryzyko krwawień z układu pokarmowego.

Tego rodzaju nieoczekiwane działania (tzw. off-target) są, zdaniem autora komentarza, najczęściej rozpoznawane na wczesnych etapach badań nad lekiem. W każdej ocenie wstępnej uzyskuje się jednak zarówno sygnały prawdziwe, jak i tzw. „szum” wymagający weryfikacji. Autor przywołuje tu przykład badania analizującego ochronną wartość simwastatyny i ezetimibu u osób z degeneracyjną stenozą aortalną (badanie SEAS), w którym zwrócono uwagę na wzrost zapadalności na nowotwory (101 vs 65 pacjentów, wskaźnik ryzyka 1.55; 95% przedział ufności 1.13-2.12) oraz na wzrost liczby zgonów nowotworowych.

W przypadku każdego z badań, niepokojące dane powinny zostać niezwłocznie zweryfikowane. W tym celu należy ocenić, czy działanie niepożądane nie miało charakteru losowego, czy ryzyko może być wytłumaczone jakimś efektem biologicznym oraz potwierdzić jego występowanie w obserwacji prospektywnej. Badania weryfikujące bezpieczeństwo leczenia mają ogromną wagę i prowadząc je nie można przyjmować założenia, że brak dowodów dowodzi braku efektu off-target. Analizy te powinny być realizowane w oparciu o szczególnie wysokie standardy, po to żeby wykluczyć taki poziom ryzyka, przy którym korzyść interwencji jest niższa od zagrożeń.

Zdaniem autorów, w przypadku wspomnianej wyżej terapii simwastatyną i ezetimibem, badania weryfikujące (IMPROVE-IT oraz SHARP) nie wykluczyły tego ryzyka, co stwarza konieczność przeprowadzenia kolejnych prospektywnych, randomizowanych prób klinicznych.

Opracowane na podstawie: NEJM / 2008-09-25

Dodaj komentarz