Wiek biologiczny komórki a ryzyko zachorowania na chorobę wieńcową – nowe spojrzenie

Nilesh J Samani and Pim van der Harst – Biological ageing and cardiovascular disease LINK: Heart 2008;94:537

W The Heart ukazał się artykuł poglądowy J. Samaniego i wsp., poświęcony zależności pomiędzy predyspozycjami genetycznym a chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Wiadomo, że zachorowalność na chorobę wieńcową (CHW) na poziomie populacji determinuje wiele czynników ryzyka (środowiskowych, związanych ze stylem życia, genetycznych). U pojedynczych osób o porównywalnym profilu ryzyka zarówno podatność na zachorowanie jak i wiek zachorowania mogą być jednak bardzo różne. Jedną z przyczyn może być zjawisko biologicznego starzenia, w tym długości telomerów.

Telomer to element strukturalny chromosomu zapewniający mu stabilność. Pełni funkcje nadzorującą cykl komórkowy. W komórkach somatycznych wraz podziałami dochodzi do skracania długości telomeru. Stopień skracania przy każdym podziale może się różnić i, przykładowo, stres oksydacyjny nasila ten proces. Z badań wynika, że do starzenia komórki i w następstwie do jej śmierci dochodzi w momencie krytycznego skrócenia długości telomeru. Przyjmuje się zatem, że średnia długość telomerów jest markerem wieku biologicznego na poziomie komórkowym.

W wielu badaniach oceniano związek pomiędzy długością telomerów a CHW. W badaniu WOSCOPS (West of Scotland Primary Prevention Study) ryzyko zachorowania na CHW było dwukrotnie wyższe (w okresie ok. 5 lat) w populacji osób z najkrótszą długością telomerów, w porównaniu z osobami z najdłuższymi telomerami. Podobną zależność wykazano w innym badaniu, w którym stwierdzono trzykrotne wyższe ryzyko zgonu w obserwacji 9-letniej. Ocena porównawcza pacjentów z chorobą wieńcową wykazała również, że wiek biologiczny ich telomerów (określany na podstawie ich długości) był średnio o 8-12 lat wyższy w porównaniu z osobami z grup kontrolnych.

Ciekawe dane pochodzą z badania MERIT-HF (Metoprolol CR/XL Randomized Intervention Trial in Chronic Heart Failure), w którym wykazano zależność pomiędzy długością telomerów a zaawansowaniem niewydolności serca. Potwierdzono także związek pomiędzy wiekiem biologicznym komórki a płcią (młodsze u kobiet), cukrzycą (krótsze telomery u osób chorych) i innymi czynnikami ryzyka. Należy podkreślić, że uwzględnienie czynników ryzyka nie zmieniło powiązania pomiędzy wiekiem komórki a CHW.

Autorzy podkreślają, że starzenie komórek śródbłonka i mięśniówki gładkiej odgrywa rolę we wczesnym procesie miażdżycy. W warunkach eksperymentalnych pokazano, że indukowanie skrócenia długości telomerów w komórkach śródbłonka prowadzi do zwiększenia ekspresji cząsteczek adhezyjnych ICAM-1 i do zmniejszenia aktywności syntazy tlenku azotu.

W podsumowaniu autorzy stwierdzają, że nadal wiele aspektów hipotezy związanej z telomerami wymaga wyjaśnienia. Niemniej jednak może ona tłumaczyć zmienność osobniczą zachorowań na CHW. Czy starzenie się telomerów będzie w przyszłości celem interwencji terapeutycznych – na razie nie wiadomo.

Opracowane na podstawie: Heart / 2008-05-08