Hipoteza: aktywność prawostronnych ośrodków mózgowych a otyłość

Miguel Alonso-Alonso i Alvaro Pascual-Leone – The right brain hypothesis for obesity JAMA 2007; 297:1819
W ostatnich latach otyłość stała się jednym z największych problemów krajów rozwiniętych. Wszelkie próby jego rozwiązania nie przynoszą, jak dotąd, spodziewanych efektów.

Autorzy komentarza opublikowanego na łamach Journal of the American Medical Association przedstawiają ciekawą hipotezę dotyczącą genezy otyłości, która wiąże to zaburzenie z funkcją kory przedczołowej. W ostatnich latach wykazano, że za regulację głodu i sytości odpowiada skomplikowany mechanizm odruchowy z głównym ośrodkiem we wzgórzu. W jego działaniu biorą udział neuroprzekaźniki, takie jak grelina, insulina, leptyna. Układ ten odbiera informacje obwodowe z nerwu błędnego, ale jest też regulowany przez ośrodki nadrzędne, jak choćby układ limbiczny.

Spożywanie pożywienia jest jednak w przypadku człowieka procesem bardziej skomplikowanym. Jemy nie tylko po to, by zaspokoić głód i zapewnić odpowiedni bilans energetyczny organizmu. Jedzenie jest ważną częścią kultury i cywilizacji ludzkiej. Preferencje żywieniowe zależą od mody, przekonań religijnych, sposobu postrzegania własnej osoby w społeczeństwie oraz wielu innych norm kulturowych i społecznych.

Tego typu funkcje zależne są od działania kory mózgowej. Wiele danych wskazuje na to, że ten nadrzędny, poznawczy system regulujący przyjmowanie pokarmów, znajduje się w przedniej części kory mózgowej, w tak zwanej korze przedczołowej (prefrontal cortex- PFC). Szczególnie prawa część PFC wydaje się działać w taki sposób, że zmniejszenie jej aktywności wzmaga przyjemność z jedzenia, ułatwiając przybieranie na wadze. Co więcej, prawa część PFC wpływa również na chęć wykonywania wysiłku fizycznego. Jest ona połączona z ośrodkami zawiadującymi planowaniem aktywności motorycznej i ośrodkami umożliwiającymi przejście od planowania do wykonania zamierzenia. Zwiększenie aktywności prawej PFC zwiększa aktywność motoryczną, natomiast osoby z małą aktywnością prawej PFC wykazują tendencję do siedzącego trybu życia. Również zwiększony trening fizyczny modyfikuje działanie, a nawet strukturę PFC, zwiększając jej aktywność. Aktywność prawej PFC odpowiada też za podejmowanie decyzji i postrzeganie własnego ciała w kategoriach społecznych.

W oparciu o te dane autorzy proponują nowy model powstawania otyłości, w którym na tradycyjną regulację wzgórzową, nałożony jest często dominujący wpływ zależny od działania PFC. Autorzy sugerują, że przewlekły stres psychospołeczny związany z życiem we współczesnym świecie może być przyczyną zaburzeń regulacji prawej części PFC.

Podsumowując, autorzy stwierdzają, że na obecnym etapie badań trudno przewidzieć, czy proponowany model będzie miał znaczenie uniwersalne, lecz jest to niewątpliwie hipoteza mogąca stanowić podstawę dalszych badań. Pobudzenie czynności prawej części PFC jest potencjalnie bardzo atrakcyjnym celem terapeutycznym, gdyż może to być rzeczywiście skuteczna broń w walce z otyłością.

Opracowane na podstawie: JAMA / 2007-04-25