Pacjent, który martwi się zbyt mocno

Steven Shearer i Lauren Gordon – The patient with excessive worry Am Fam Physician 2006;73:1049
Na łamach American Family Physician ukazał się obszerny artykuł poglądowy poświęcony problemowi nadmiernego martwienia się (excessive worry). Krótkoterminowo uczucie to stanowi skuteczną reakcję obronną, zmniejszającą subiektywne poczucie niepewności oraz dającą wrażenie czujności i przygotowania na budzące lęk sytuacje. Może jednak przyjąć patologiczną formę przewlekłą, zwłaszcza jeśli dotyczy rzeczy, których prawdopodobieństwo wystąpienia jest bardzo niewielkie.

Martwienie się może ulegać samoistnemu nasileniu także dlatego, że stanowi formę supresji emocjonalnej innych uczuć i hamuje wystąpienie takich reakcji jak lęk czy złość. Chorzy martwiący się nadmiernie mogą nie tolerować uczucia niepewności („jeśli będę myślała o tym dostatecznie długo, poczuję się pewniej”), dyskomfortu psychicznego („jeśli to przemyślę, poczuję się lepiej”), mieć nadmierne poczucie winy („jeśli zdarzy się coś złego to dlatego, że o tym nie pomyślałam”) lub wyrażać nierealne osądy na temat martwienia się („martwienie pozwala zapobiegać wystąpieniu złych rzeczy, dzięki niemu mogę je przewidzieć). Pacjenci mogą uważać je również za „cnotę” („martwienie się pokazuje, jak bardzo dbam o moje dzieci”).

Nadmierne martwienie się jest zjawiskiem częstym i stanowi element wielu zaburzeń psychiatrycznych, przede wszystkim zespołu uogólnionego lęku oraz hipochondrii. Około 90% chorych z lękiem uogólnionym (około 8% chorych w praktyce lekarza rodzinnego) martwi się niemal codziennie i twierdząco odpowiada na pytanie, „czy w ciągu ostatnich 4 tygodni, przez większość czasu, miał/a Pan/Pani uczucie zmartwienia, napięcia lub lęku.” Obawy pacjentów dotyczą codziennych sytuacji, konfliktów międzyludzkich, potencjalnych katastrof.

Martwienie może stać się sposobem na życie i wydawać się nieuniknione. Z kolei chorzy z hipochondrią interpretują łagodne objawy jako symptomy ciężkiej choroby, zwracając uwagę wyłącznie na te dolegliwości i przyjmując do wiadomości tylko te informacje o stanie zdrowia, które potwierdzają podejrzenia a odrzucając inne, zaprzeczające ich przekonaniu, informacje. Martwienie się stanowi także element zaburzeń nastroju/depresji, panicznego lęku, zespołu stresu pourazowego czy też fobii społecznych. W jego leczeniu stosuje się leki przeciwdepresyjne oraz terapię behawioralną. Chorzy nie reagujący na pierwsze próby terapii w warunkach opieki podstawowej powinni być kierowani do ośrodków terapii behawioralnej oraz konsultację psychiatryczną.

Opracowane na podstawie: American Family Physican / 2006-03-15