Placebo wczoraj i dziś

Martin Edwards – Placebo Lancet 2005;365:1023
W The Lancet opublikowano krótki artykuł na temat historycznej roli placebo w medycynie. Słowo placebo (z łaciny-spodobam się, placere-podobać się) pojawiło się w języku angielskim w trzynastym wieku. Środowisko medyczne wprowadziło je do użytku dopiero pod koniec osiemnastego wieku.

Medyczny słownik Hooper`sa wydany w 1811 roku definiuje ten termin jako „każde lekarstwo stosowane bardziej w celu spełnienia oczekiwań pacjenta niż przyniesienia korzyści”. W dziewiętnastym wieku, kiedy wielu lekarzy poddawało w wątpliwość skuteczność dostępnego arsenału lekarskiego, podawanie placebo stało się powszechne. Były to zwykle pigułki z chleba czy skrobi lub leki w dawkach nieterapeutycznych, stosowane nie po to, by przynieść terapeutyczny efekt, ale by zadowolić pacjenta.

Pod koniec dziewiętnastego wieku zwrócono uwagę na aspekt psychiczny i psychologiczny samego procesu leczenia. Odkryto zarazem, że placebo, mimo obojętności farmakologicznej, wywiera aktywność psychologiczną i fizjologiczną. Stwierdzenie to zaowocowało później opracowaniem schematu ślepej próby.

W połowie wieku dwudziestego placebo zaczęto powszechnie wykorzystywać w dużych, kontrolowanych, randomizowanych badaniach klinicznych (RCT, randomised controlled trials). Na przestrzeni dwóch wieków obserwujemy więc ewolucję roli placebo w medycynie, zaczynając od sprytnego wybiegu, a kończąc na wykorzystaniu placebo jako właściwego narzędzia badawczego. Jednocześnie obserwuje się tendencję do odchodzenia od stosowania placebo w celach terapeutycznych, co postrzegane jest jako paternalistyczne i nieuczciwe.

Opracowane na podstawie: Lancet / 2005-03-19