Rola hipokampa w patofizjologii dużej depresji-aktualny stan wiedzy

Staphanie Campbell i Glenda MacQueen – The role of the hippocampus in the pathophysiology of major depression J Psychiatry Neurosci 2004;29:417
W artykule przeglądowym opublikowanym w Journal of Psychiatry Neuroscience, Stephanie Campbell i Glenda MacQueen dokonały krytycznej oceny aktualnego stanu wiedzy na temat roli kompleksu hipokampa w patofizjologii zaburzeń depresyjnych.

Prawidłowa regulacja nastroju zależy od prawidłowej funkcji kory paralimbicznej czołowej. Niektórzy autorzy dzielą ją na część nadoczodołowo-migdałowatą, związaną z kontrolą emocji, oraz hipokamp z zakrętem obręczy, odpowiedzialne za pamięć oraz koncentrację uwagi.

Hipokamp jest bardzo plastyczną i wrażliwą na stres strukturą i, choć nie jest odpowiedzialny za wszystkie objawy depresji, to prawdopodobnie odgrywa centralną role w patomechanizmie zaburzeń depresyjnych. Hipokamp zbudowany jest z dwuwarstwowej substancji szarej i wyróżnia się w nim podstawowe części: zakręt zębaty, róg Amona i podkładkę (subiculum). W 90% zbudowany jest z neuronów glutaminergicznych, a w 10% z neuronów GABA. W rogu Amona swoje zakończenia mają włókna serotoninergiczne, noradrenergiczne i cholinergiczne.

Obserwowana w zaburzeniach psychicznych redukcja objętości hipokampa, związana jest najprawdopodobniej z toksycznym działaniem glukokortykosteroidów. Uszkodzenie subiculum u zwierząt wywoływało podwyższenie poziomu glukokortykosteroidów, co wskazuje na hamujący wpływ hipokampa na sterydy nadnerczowe. Silny stres wywoływany u zwierząt, w tym naczelnych, wiązał się ze zmianami strukturalnymi w obrębie hipokampa (pośmiertne badania pacjentów z dużą depresją nie potwierdziły jednak w pełni tych obserwacji).

W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że podawanie przewlekłe leków przeciwdepresyjnych (tianeptyny) ma działanie neuroprotekcyjne na komórki hipokampa.

W badaniach MRI zauważono, że u pacjentów z depresją przewlekłą lub z zaburzeniem depresyjnym nawracającym, dochodzi do zmniejszenia objętości hipokampa. Z kolei w badaniach z wykorzystaniem PET stwierdzono istotny związek pomiędzy receptorami 5-HT1a w hipokampie, a zaburzeniami pamięci.

Dane te potwierdzają znaczenie hipokampa w patofizjologii depresji. Nadal wymaga jednak wyjaśnienia, na ile wczesne rozpoczęcie leczenia zaburzeń depresyjnych może powstrzymać lub nawet odwrócić zmiany wywołane procesem chorobowym.

Opracowane na podstawie: Journal of Psychiatry and Neuroscience / 2004-11-04