Osobowość chwiejna emocjonalnie

Klaus Lieb, Mary Zanarini, Christian Schmahl, Marsha Linehau, Martin Bahus – Borderline personality disorder Lancet 2004;364:453
W The Lancet Klaus Lieb wraz z zespołem badaczy z wielu krajów przedstawili obszerną pracę przeglądową dotyczącą aktualnego stanu wiedzy na temat patofizjologii, epidemiologii, diagnostyki i leczenia osobowości chwiejnej emocjonalnie (wg. DSM IV – borderline personality disorder).

Ten rodzaj zaburzeń osobowości występuje u 1-2% populacji ogólnej oraz u 10% populacji pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. Zaburzenie to charakteryzuje się znacznymi zaburzeniami funkcjonowania społecznego i dużym, 10% ryzykiem samobójstwa (blisko 50-krotnie większym niż w populacji ogólnej).

Autorzy podzielili objawy psychopatologiczne osobowości chwiejnej emocjonalnie na cztery grupy. Pierwsza, to objawy afektywne takie jak: nastrój dysforyczny, lęk, napięcie, smutek, uczucie pustki. Druga to zaburzenia poznawcze, depersonalizacja i derealizacja, a czasem urojenia i omamy. Trzecią grupę stanowią zachowania impulsywne, samouszkodzenia i tendencje samobójcze. Ostatnia grupa objawów dotyczy intensywnych, niestabilnych związków międzyludzkich.

Przyczyny zaburzenia są bardzo złożone i obejmują zarówno traumatyczne wydarzenia z okresu dzieciństwa jak i czynniki genetyczne. Badania neuroobrazowania wskazują na dysfunkcję kory przedczołowej i przedniej części zakrętu obręczy, nadmierną reaktywność ciała migdałowatego i zaburzenia czynności osi podwzgórzowo – przesadkowo-nadnerczowej. Stwierdzano też często obniżenie aktywności serotoninergicznej. Dysfunkcja w obrębie wyżej wymienionych struktur odzwierciedla zaburzenia kontroli stanu wzbudzenia u pacjentów z osobowością chwiejną emocjonalnie.

Skuteczne leczenie obejmuje zarówno psychoterapię jak i farmakoterapię. Do najczęściej stosowanych leków należą atypowe neuroleptyki takie jak klozapina, olanzapina i risperidon oraz nowe leki przeciwdepresyjne. Często łączy się obie te grupy leków.

Pomimo dużego ryzyka samobójstwa rokowanie jest lepsze niż w wielu innych zaburzeniach psychicznych (np. w chorobie afektywnej dwubiegunowej). Odsetek poprawy w obserwacji 6 letniej wynosił w niektórych badaniach aż 80%. Należy jednak pamiętać o częstym współwystępowaniu osobowości chwiejnej emocjonalnie z innymi zaburzeniami psychicznymi. Przyszłe badania powinny skoncentrować się na wczesnej diagnostyce i systemie prewencji. Ważny jest także rozwój psychoedukacji rodzin pacjentów.

Opracowane na podstawie: Lancet / 2004-07-31