Nawracająca dławica po rewaskularyzacji – wyzwanie dla klinicysty

Pedro A. Lemos, Angela Hoye i Patrick W.Serruys – Recurrent angina after revascularization: an emerging problem for the clinician Coron Artery Dis 2004;15(suppl1):S11
Chociaż znaczenie przezskórnej oraz chirurgicznej rewaskularyzacji dla zmniejszenia liczby zawałów i zgonów pochodzenia sercowego nie zostało w pełni dowiedzione, procedury te ograniczają liczbę incydentów niedokrwiennych oraz częstość występowania dławicy. W wielu grupach chorych obserwowano całkowite ustąpienie dolegliwości po skutecznie wykonanym zabiegu.

Niestety, brak objawów w początkowym okresie obserwacji nie oznacza trwałego korzystnego przebiegu. Skuteczność kliniczną interwencji przezskórnych istotnie ogranicza występowanie procesu restenozy. Wykazano, że zjawisko to jest zależne od czasu, jaki upłynął od interwencji. Najwięcej przypadków klinicznie istotnej restenozy rejestruje się po okresie 4 do 6 miesięcy od przeprowadzonego zabiegu.

Dolegliwości dławicowe występujące po rewaskularyzacji nie muszą jednak być wyrazem powikłań zabiegu rewaskularyzacji ani też wczesnej lub późnej progresji choroby. Udowodniono, że u dużej części chorych z bólami dławicowymi, drożność wszczepionego graftu lub poszerzonej natywnej tętnicy są zachowane, a występowanie bólów ma ścisły związek z zaburzeniami mikrokrążenia.

Jak zauważa na łamach Coronary Artery Disease Lemos i wsp., pacjenci z nawracającą dławicą po zabiegu rewaskularyzacji są grupą niejednorodną. Postępowanie u poszczególnych chorych powinno być ściśle zindywidualizowane. Tradycyjnie stosowane grupy leków jak beta- blokery, blokery wapnia, ACE-inhibitory, nitraty mogą być uzupełnione o leki blokujące serotoninę (sarpogrelat) lub leki modyfikujące metabolizm mięśnia serca (trimetazydyna).

Trudną grupę chorych stanowią pacjenci, u których doszło do późnej restenozy w obszarze wszczepionego wcześniej stentu. Opcją terapeutyczną pozostaje w tym wypadku brachyterapia, a jeśli ona nie przynosi długotrwałego efektu, implantacja stentu uwalniającego lek. Mimo zachęcających wyników badania RESEARCH (z rapamycyną), rola stentów uwalniających lek u pacjentów po wykonanej wcześniej przezskórnej angioplastyce i restenozie w implantowanym uprzednio stencie, wymaga dalszego sprecyzowania.

Opracowane na podstawie: Coronary Artery Disease / 2004-05-20