Somatyzacja i zaburzenia konwersyjne

Trevor A Hurwitz – Somatization and Conversion Disorder Can J Psychiatry 2003;49:172
Na łamach Canadian Journal of Psychiatry przedstawiono obszerny artykuł przeglądowy poświęcony problemom somatyzacji i konwersji. Somatyzacja jest psychologicznym mechanizmem wyrażania psychicznego cierpienia w postaci objawów fizycznych, w celu uzyskania pomocy medycznej. Nie jest to symulacja lecz działanie nieświadome i wiąże się z realnym złym samopoczuciem pacjenta.

Prezentowane objawy nie mają żadnej organicznej przyczyny, bądź sposób ich ekspresji pozostaje w znacznej dysproporcji w stosunku do obiektywnych powodów. Często pacjent łączy objawy w nieistniejący, pozostający w sprzeczności z wiedzą medyczną zespół patofizjologiczny, którego obraz jest często odzwierciedleniem potocznych poglądów na temat rozmaitych chorób.  Osobisty rozwój, funkcjonowanie społeczne i rodzinne bywają nieprawidłowe. Zachowanie chorego niesie jednak również pewne korzyści, jak np. otrzymywanie finansowej kompensacji w postaci renty.

Objawy konwersyjne są manifestacją somatyzacji w obszarze centralnego układu nerwowego. Natężenie objawów bywa znaczne i przejawia się nieanatomicznymi porażeniami, nagłą utratą wzroku lub pamięci. Jeśli symptomy konwersyjne są czytelnym wyrazem bieżącego konfliktu, może wystarczyć rzeczowa, wyjaśniająca rozmowa. Jeśli jednak konflikt jest zadawniony, nawet długotrwała psychoterapia może nie dać zadowalających rezultatów.

Autor proponuje stosowanie psychoterapii behawioralnej, leków antydepresyjnych nowej generacji lub atypowych neuroleptyków, a w przypadkach opornych także technik specjalnych jak narkoanaliza i narkosugestia oraz elektrowstrząsy. Oceny skuteczności leczenia są dość rozbieżne ale u około 20% pacjentów nie udaje się osiągnąć żadnej poprawy.

Autor zaleca wnikliwą analizę objawów depresyjnych poprzedzających bądź towarzyszących somatyzacji. Dużą depresję można rozpoznać u 30% – 60% pacjentów z bólem przewlekłym, u 48% – 90% pacjentów z somatyzacją oraz w 54% – 88% przypadków zaburzeń konwersyjnych.

Autor przestrzega przed pochopnymi diagnozami. W przeszłości u około 30% pacjentów z rozpoznawaną konwersją stwierdzano, przy dokładniejszym badaniu, źle zdiagnozowaną chorobę somatyczną. Nawet dzisiaj, mimo nowych technik obrazowania odsetek pomyłek sięga 15%. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy u pacjenta z objawami somatyzacyjnymi pojawia się nowa dolegliwość, tym razem będąca odbiciem realnego zaburzenia organicznego.

Opracowane na podstawie: Canadian Journal of Psychiatry / 2004-04-18