Psychobiologiczne mechanizmy odporności bądź podatności na stres

Dennis S. Charney – Psychobiological mechanisms of resilience and vulnerability: implications for succesful adaptation to extreme stress. Am J Psychiatry 2004;161:195
W obszernym artykule autor omawia aktualny stan wiedzy o zależnościach między warunkującymi odporność na stres czynnikami biochemicznymi a profilem psychologicznym. W zamieszczonym zestawieniu 11 substancji neurochemicznych, neuropeptydów i hormonów będących mediatorami odpowiedzi na ekstremalny stres, porównywane są ich role w natychmiastowej reakcji na stresor, podstawowe interakcje, związek z psychopatologią. Określone są również struktury mózgu, w których substancje te działają.

Jako mediatory stresu wymieniane są: kortyzol, CRH, dehydroepiandrosteron (DHEA), noradrenergiczny układ miejsca sinawego (locus coeruleus-norepinefrine system), neuropeptyd Y, galanina, dopamina, serotonina, receptory benzodiazepinowe, testosteron i estrogeny.

Przewlekła stresopochodna hyperkortyzolemia odgrywa zasadniczą rolę w uruchomieniu szeregu reakcji, w które zaangażowane są wymienione mediatory stresu, co w sferze psychopatologii wyraża się skłonnością do depresji, strachliwości, reakcji lękowych i panicznych, anhedonii, wzmożonej podatności na kolejne stresy. W efekcie sprzyja to rozwojowi dużej depresji lub PTSD (Post Traumatic Stress Disorder – zaburzenie stresowe pourazowe).

Jako sprzyjające odporności na stres uważane są następujące reakcje neurochemiczne: relatywnie wysoki poziom DHEA (w stosunku do poziomu kortyzolu), zmniejszona reaktywność miejsca sinawego i układu noradrenergicznego, wysokie poziomy neuropeptydu Y, galaniny i testosteronu, równowaga układu dopaminergicznego, wysoka aktywność postsynaptycznych receptorów serotoninowych, stabilna aktywość receptorów benzodiazepinowych oraz ograniczony w czasie wzrost poziomu estrogenów.

Powyższe pozytywne neurochemiczne mechanizmy warunkujące odporność na stres, przynajmniej częściowo mogą przejawiać się w takich przystosowawczych cechach osobowości i wzorcach zachowań jak: optymizm, altruizm, gotowość do przeżywania przyjemności i do niesienia pomocy, potrzeba więzi, umiejętność pracy zespołowej, zdolność opanowania strachu. Lepsze poznanie psychobiologicznych mechanizmów odporności na stres pozwoli w przyszłości na większą skuteczność prewencji i leczenia stresopochodnych zaburzeń lękowych i depresyjnych.

Opracowane na podstawie: American Journal of Psychiatry / 2004-03-30