Oficjalne uzgodnienia nt. związku leków antypsychotycznych, otyłości i cukrzycy

Eugene Barrett i wsp – Consensus development conference on antipsychotic drugs and obesity and diabetes. Diabetes Care 2004;27:596
Na łamach Diabetes Care przedstawiono uzgodnienia grupy ekspertów dotyczące stosowania leków antypsychotycznych drugiej generacji (second-generation antipsychotics – SGAs), w kontekście doniesień informujących o przypadkach dramatycznego wzrostu wagi ciała, rozwoju cukrzycy (w tym również przypadków cukrzycowej kwasicy ketonowej) i występowania aterogennego profilu lipidowego u osób stosujących leki z tej grupy.

Autorzy opracowania przypominają, że otyłość zagrażająca rozwojem cukrzycy, hiperlipidemii, nadciśnienia, a co za tym idzie miażdżycy oraz choroby wieńcowej, występowała także podczas stosowania leków antypsychotycznych pierwszej generacji (first-generation antipsychotics – FGAs). Obecnie wskazania do stosowania SGA wykraczają poza psychozy schizofreniczne, tak więc populacja leczonych znacznie wzrosła.

Niewątpliwie jedną z przyczyn otyłości bywa tryb życia pacjentów. Jednakże wzrost łaknienia podczas stosowania SGA, zależny od ingerencji w układy neuroprzekaźnikowe związane z serotoniną, noradrenaliną, dopaminą, a zwłaszcza histaminowym receptorem H1, jest niezaprzeczalny. Podejrzewane bezpośrednie działanie SGA na komórki beta trzustki, a także spowolnienie akumulacji glukozy w wątrobie i mięśniach, wymaga dalszych badań.

Leki odpowiedzialne za największy przyrost wagi (klozapina i olanzapina) powodują także najwyższy wzrost poziomu cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL oraz trójglicerydów, a zmniejszają poziom HDL. Klozapina i olanzapina przyczyniają się też jednoznacznie do rozwoju cukrzycy. W wypadku risperidonu i kwetiapiny przyrost wagi jest mniejszy. Oceny metabolicznych skutków ich podawania pozostają rozbieżne.

Wobec wymienionych wcześniej działań niepożądanych, należy zdecydowanie wnikliwiej zbierać wywiad w kierunku rodzinnego występowania dyslipidemii, cukrzycy, nadciśnienia i chorób sercowo-naczyniowych. Przed włączeniem SGA należy rutynowo sprawdzić poziom cukru, lipidów, zmierzyć ciśnienie oraz obwód talii pacjenta, zważyć go i określić BMI. Początkowo BMI należy kontrolować co 4 tygodnie a następnie co kwartał, pozostałe parametry można sprawdzić po 12 tygodniach, potem corocznie (z wyjątkiem lipidogramu, który można powtarzać co 5 lat, jeśli w wyjściowych badaniach był prawidłowy). Wystąpienie zaburzeń metabolicznych nakazuje zwiększoną czujność i uzasadnia częstsze badania.

Zdaniem autorów, korzyści ze stosowania SGA, zwłaszcza u pacjentów ze schizofrenią, przewyższają jednak straty związane z ewentualnym ujawnieniem się powikłań metabolicznych.

Opracowane na podstawie: Diabetes Care / 2004-02-16