Choroba zakrzepowo-zatorowa – „zespół klasy ekonomicznej”

James E. Dalen – Economy class syndrome Arch Intern Med 2003;163:2674
Trzy prace poświęcone zakrzepowo-zatorowym powikłaniom dłuższych podróży w pozycji siedzącej – tzw. „zespołowi klasy ekonomicznej” (economy class syndrome), opublikowane w Archives of Internal Medicine, opatrzył krótkim komentarzem Dalen.

Pierwsze doniesienie o zakrzepicy żylnej pochodzi z XIII wieku. W 1977 roku Symington i Stack określili mianem „zespołu klasy ekonomicznej” przypadki zatoru tętnicy płucnej (pulmonary embolism, PE) i/lub zakrzepicy żył głębokich (venous thromboembolism VTE) występujące w czasie lub tuż po podróży. Ich występowanie przypisali zastojowi krwi w kończynach dolnych, związanemu z pozostawaniem w pozycji siedzącej i uciskiem krawędzi siedzenia na tylną część łydki.

Liczne obserwacje pokazują, że zespół klasy ekonomicznej może mieć przebieg dramatyczny, kiedy PE pojawia się w czasie bądź tuż po podróży i drugi, znacznie częstszy, gdy PE lub VTE występują po kilku dniach lub tygodniach od jej zakończenia.

Częstość występowania PE rośnie wraz z długością podróży (prawie wszystkie opublikowane przypadki dotyczyły podróży dłuższych niż 6 godzin) i, jak pokazują badania, wynosi około 0.4 przypadka PE na 1 milion pasażerów.

Związek pomiędzy podróżowaniem w pozycji siedzącej a występowaniem zakrzepów w układzie żylnym potwierdzają badania ultrasonograficzne żył kończyn dolnych. Najbardziej zagrożone występowaniem VTE wtórnego do długiego siedzenia są osoby starsze, z innymi czynnikami ryzyka VTE.

Jak pokazują wyniki prac Martinelliego i wsp. oraz Schwartza, opublikowane w tym samym numerze Archives, najwyższe ryzyko jest związane z VTE w wywiadzie oraz trombofilią. Ostatnie doniesienia sugerują, że można zapobiec VTE poprzez noszenie w trakcie długiego lotu elastycznych pończoch. Wyniki innego randomizowanego badania 200 osób wysokiego ryzyka potwierdzają skuteczność jednorazowej dawki heparyny drobnocząsteczkowej (1000 IU na 10 kg masy ciała) podanej na 2-4 godziny przed długim lotem (częstość występowania VTE: 4.8%. w grupie placebo i 0% w grupie heparyny, p<0.002).

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / 2004-12-08