Współczesne definicje zdrowia psychicznego

George E. Vaillant – Mental health Am J Psych 2003;160:1373
W obszernym artykule redakcyjnym, opublikowanym w American Journal of Psychiatry, George Vaillant prezentuje aktualne poglądy na pojęcie „zdrowia psychicznego”.

Przez lata w centrum zainteresowania psychiatrii pozostawały choroby psychiczne, które z uwagi na odrębność objawów łatwo poddawały się klasyfikacji. Z kolei zdefiniowanie zdrowia psychicznego napotykało i napotyka nadal trudności.

Pierwszym z problemów jest brak równoważności pomiędzy określeniem wartości średniej i normy. Innymi słowy osoba, której zdrowie psychiczne oscyluje wokół średniej dla danej populacji, nie zawsze jest zdrowa psychicznie. Ponadto kryteria zdrowia psychicznego zależą od czynników kulturowych, geograficznych i okresu historycznego. Pojawiają się również problemy względności oceny i osoby oceniającej: czy analizując zdrowie psychiczne brać pod uwagę dobrostan ocenianego czy społeczeństwa, kto powinien dokonywać oceny?

Dotychczas opracowano sześć różnych empirycznych sposobów definiowania (modeli) zdrowia psychicznego. W pierwszym zdrowie psychiczne to „ponadnormalność” – obiektywny stan rozumiany jako pełna zdolność do pracy i miłości. Głównym narzędziem pomiaru tak definiowanego zdrowia psychicznego jest skala całościowej oceny funkcjonowania GAF, której wartość potwierdzają dowody naukowe. W drugim modelu, zdrowie psychiczne określa się jako „pozytywną psychologię”, gdzie istotne są nie tylko cechy psychiczne zapewniające przetrwanie, ale przede wszystkim te umożliwiające rozwój. Trzecia koncepcja zakłada, że zdrowie psychiczne to dojrzałość, definiowana jako: tożsamość, intymność, produktywność i integralność. Czwarty model kładzie nacisk na inteligencję emocjonalną i socjalną, jako zdolność do odczytywania uczuć innych osób. Autorzy piątego modelu zakładają, że głównym kryterium zdrowia psychicznego jest subiektywne poczucie dobrostanu. Z kolei według ostatniej koncepcji, zdrowie psychiczne to „elastyczność”, czyli wykształcenie mechanizmów radzenia sobie, zapewniających adaptację.

Zdaniem autora, już pobieżny przegląd powyższych modeli narzuca wniosek, że każdy z nich opisuje jedynie wycinek zdrowia psychicznego. Jest prawdopodobne, że umiejętne zsumowanie kryteriów oceny zastosowanych w tych modelach, dałoby pełniejszy obraz analizowanego zjawiska.

Opracowane na podstawie: American Journal of Psychiatry / 2003-08-21