Ocena skuteczności programów prewencji zaburzeń psychicznych

Pim Cuijpers – Examining the effects of prevention programs on the incidence of new cases of mental disorders: the lack of statistical power Am J Psych 2003;160:1385
W ostatnich dekadach przeprowadzono około tysiąca kontrolowanych badań, w których oceniano skuteczność programów prewencji zaburzeń psychicznych. Koncentrowały się one jednakże tylko na wybranych czynnikach ryzyka chorób psychicznych oraz czynnikach ochronnych (np. radzenie sobie ze stresem, umiejętności socjalne, rozwiązywanie problemów). Jedynie w niektórych pracach analizowano wpływ tych programów na spadek zapadalności na choroby psychiczne, pomimo, że parametr ów należy do najbardziej miarodajnych wykładników skuteczności interwencji.

Zagadnienie „mocy statystycznej” różnych typów badań prewencyjnych zostało przeanalizowane przez Pima Cuijpersa. Artykuł jego autorstwa ukazał się w sierpniowym wydaniu American Journal of Psychiatry. Cuijpers podzielił programy prewencji zaburzeń psychicznych na 3 grupy: programy prewencji uniwersalnej, których odbiorcą jest populacja ogólna (niezależnie od czynników ryzyka), programy prewencji selektywnej, skierowane do osób z grup ryzyka oraz programy prewencji celowanej, prowadzone z myślą o osobach z objawami, które nie spełniają jeszcze wszystkich kryteriów diagnostycznych choroby psychicznej.

Według obliczeń autora, niedostateczna liczebność badanych grup w dotychczasowych programach prewencji uniwersalnej i selektywnej uniemożliwia ocenę ich wpływu na zapadalność na zaburzenia psychiczne. Przykładowo, aby wykazać, że program prewencji uniwersalnej może obniżyć zapadalności na depresję z obecnych 1.7% rocznie do 1.4% rocznie (czyli o 15%), grupy badana i kontrolna powinny liczyć po około 30 tysięcy osób. W największym z dotychczasowych badań uczestniczyło łącznie niewiele ponad 8 tysięcy osób. Podobne zastrzeżenia formułuje się pod adresem prewencji selektywnej, choć liczebność grup zapewniająca moc statystyczną może być nieco mniejsza.

Z dotychczasowych badań jedynie te spełniające kryteria prewencji celowanej poddają się wiarygodnej analizie statystycznej. Wśród sposobów zwiększenia mocy statystycznej programów prewencji Cuijpers wymienia: koncentrowanie się na grupach o wysokiej zapadalności (np. z licznymi czynnikami ryzyka lub licznymi zaburzeniami psychicznymi), tworzenie lepszej teoretycznej podbudowy programów, między innymi poprzez ustalenie rzeczywistego wpływu modyfikowalnych czynników ryzyka na zapadalność na zaburzenia psychiczne oraz analizowanie wyników przeprowadzonych badań w formie zbiorczej meta-analizy. W świetle aktualnej wiedzy można uznać, że skuteczność większości dotychczasowych programów prewencji chorób psychicznych jest niepewna.

Opracowane na podstawie: American Journal of Psychiatry / 2003-08-30