Zespół serotoninowy- aktualne kryteria rozpoznawania

Philippe Birmes i wsp – Serotonin syndrome: a brief review CMAJ 2003; 168: 1439
Zespół serotoninowy stanowi następstwo nadmiernej stymulacji receptorów 5-HT przez: selektywne inhibitory wychwytu serotoniny (SSRI), trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, inhibitory monoaminooksydazy oraz inne leki o działaniu serotoninergicznym.

Artykuł jest przypomnieniem zasad rozpoznawania zespołu serotoninowego w oparciu o poprawione kryteria, których autorem jest Radomski i wsp. Dotychczasowe zasady diagnostyczne niewystarczająco, zdaniem autorów artykułu, różnicowały łagodne objawy zespołu serotoninowego, zwłaszcza jeśli stan neurologiczny pacjenta pozostawał w normie.

Zespół serotoninowy trzeba brać pod uwagę, jeśli po włączeniu lub zwiększeniu dawki leku serotoninergicznego stwierdzi się 4 główne objawy lub 3 główne objawy i 2 objawy drugorzędne, z przytoczonej poniżej listy. W zakresie funkcji poznawczych i behawioralnych Radomski wyróżnia wśród objawów głównych: splątanie, podwyższenie nastroju, śpiączkę lub stan przedśpiączkowy. Drugorzędnymi objawami są: pobudzenie i nerwowość oraz bezsenność. W zakresie objawów autonomicznych do głównych należą: gorączka i wzmożona potliwość, a do drugorzędnych: tachykardia, przyśpieszony oddech lub bezdech, biegunka, niskie lub wysokie ciśnienie krwi.

W zakresie objawów neurologicznych do objawów głównych zaliczono: mioklonie, tremor, drżenia włókienkowe, sztywność mięśniową i wzmożenie odruchów ścięgnistych. Drugorzędnymi objawami są: zaburzenia koordynacji, rozszerzenie źrenic, akatyzja.

Trzeba pamiętać, że objawy te mogą wynikać z podstawowego zaburzenia psychicznego, które jest przedmiotem terapii. Należy wykluczyć też zaburzenia metaboliczne, endokrynne, bądź toksyczne o podobnym przebiegu. Podstawowe różnicowanie winno obejmować złośliwy zespół poneuroleptyczny, choroby zakaźne, opryszczkowe zapalenie mózgu, udar cieplny, zawał serca, majaczenie alkoholowe, zatrucie środkami adrenergicznymi bądź antycholinergicznymi.

Leczenie polega na odstawieniu leków serotoninergicznych, nawodnieniu i uzupełnieniu elektrolitów. Zalecane są benzodwuazepiny i propranolol lub chlorpromazyna. Leczenie jest efektywne, stan większości pacjentów poprawia się w ciągu 24 godzin. Od 1999 roku zanotowano 22 przypadki śmierci w przebiegu zespołu serotoninowego, podczas gdy w złośliwym zespole poneuroleptycznym śmiertelność sięga 15% – 20%.

Opracowane na podstawie: Canadian Medical Associaton Journal / 2003-05-27