Neurobiologiczne mechanizmy uzależnień w okresie młodzieńczym

Andrew Chambers i wsp. – Developmental neurocircuitry of motivation in adolescence: a critical period of addiction vulnerability Am J Psychiatry 2003;160:1041
Okres dojrzewania wiąże się w rozwoju osobniczym człowieka z największym ryzykiem uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Młodzi ludzie o wiele częściej eksperymentują z narkotykami, a uzależnienia stwierdzane u osób dorosłych w większości przypadków mają swój początek w okresie dojrzewania.

Wcześniejszy początek uzależnienia koreluje z gorszym rokowaniem. Czynniki kulturowe, środowiskowe i rodzinne nie są w stanie samodzielnie wyjaśnić mechanizmu uzależnienia. Pomimo różnic w normach kulturowych i ograniczeniach społecznych między Europą a USA, odsetek osób uzależnionych wśród młodzieży jest podobny.

Częste współwystępowanie uzależnień i zaburzeń psychicznych, takich jak: schizofrenia, zaburzenia afektywne, osobowość dyssocjalna, osobowość chwiejna emocjonalnie, patologiczny hazard, sugeruje wspólny mechanizm neurofizjologiczny. Głównym behawioralnym wyrazem tego mechanizmu są zaburzenia kontroli impulsów, związane z potrzebą wysokiej stymulacji i w konsekwencji zaburzeniami podejmowania decyzji. Prowadzi to do angażowania się w zachowania niekorzystne prognostycznie w długoterminowej perspektywie np. hazard, używanie substancji psychoaktywnych, przemoc.

Autorzy artykułu podkreślają rolę ośrodków motywacyjnych w OUN. Najważniejszym z nich wydaje się być pętla kora przedczołowa-prążkowie-wzgórze-kora przedczołowa. Dopamina uwalniana do brzusznej części prążkowia (jądro półleżące) oraz impulsy z kory przedczołowej, docierające do grzbietowej części prążkowia (jądra ogoniastego), odgrywają główną rolą aktywującą w tym układzie. Powoduje to wzrost zachowań związanych z układem nagrody, podejmowaniem decyzji, motywacją do działania oraz zachowaniami impulsywnymi. Do jądra półleżącego docierają też włókna glutaminergiczne z kory przedczołowej, ciała migdałowatego i hipokampa. Wiąże się to z wpływem emocji i uczenia się na zachowanie.

Powodowane narkotykami uwalnianie dopaminy powoduje trwałe zmiany w komórkach jądra półleżącego i prowadzi do wzmacniania patologicznych zachowań związanych z układem nagrody. Istotną rolę w hamowaniu zachowań impulsywnych odgrywają włókna serotoninergiczne, biorące swój początek w jądrach szwu oraz kora przedczołowa. W okresie młodzieńczym występuje przewaga układu dopaminergicznego nad serotoninergicznym. Również zmiany hormonalne w okresie dojrzewania wywierają istotny wpływ na funkcję hipokampa oraz pobudzają aktywność dopaminergiczną w jądrze półleżącym. Niedojrzałość kory przedczołowej wiąże się ze słabszym hamowaniem zachowań impulsywnych. Dane te potwierdzają większą podatność osób młodych na uzależnienia od różnych substancji psychoaktywnych.

Opisywane powyżej mechanizmy neurofizjologiczne mogą także odgrywać istotną rolę w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych w wieku młodzieńczym, dlatego ważne jest, by zwrócić uwagę czy problem uzależnienia u młodej osoby nie jest związany ze współwystępowaniem innych zaburzeń psychicznych.

Opracowane na podstawie: American Journal of Psychiatry / 2003-06-23