Czy stres może wywołać cukrzycę?

E. Shiloah i wsp – Effect of acute psychotic stress in nondiabetic subjects on beta-cell function and insulin sensitivity Diabetes Care 2003;26:1462
Stres wywołuje w organizmie szereg reakcji fizjologicznych, przygotowujących do klasycznej reakcji „obrona-ucieczka”. Aktywowany jest współczulny układ autonomiczny, zwiększa się wydzielanie kortyzolu, adrenaliny i hormonu wzrostu. Zmiany te mogą prowadzić do wzrostu stężeń glukozy.

Często w relacjach pacjentów ujawnienie cukrzycy poprzedza okres wzmożonego napięcia psychicznego. Również w pracach epidemiologicznych stwierdzono, że choroby psychiczne wiążą się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę. Brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy stres jest jednym z mechanizmów prowadzącym do rozwoju cukrzycy.

Autorzy pracy spróbowali rozwikłać ten problem oceniając stężenie glukozy i insuliny, insulinowrażliwość i funkcję wydzielniczą komórek beta trzustki, u chorych znajdujących się pod wpływem ostrego stresu towarzyszącego psychozie (hospitalizowanych na oddziale psychiatrycznym). Zbadano 39 pacjentów bez zaburzeń metabolizmu glukozy, w wieku średnio 39 lat.

Duże natężenie stresu (oceniane skalą CGI) przy przyjęciu było związane z wyższymi stężeniami insuliny i glukozy oraz obniżoną insulinowrażliwością. W trakcie leczenia poziom stresu ulegał szybkiemu obniżeniu, jednak w tym samym czasie zmniejszyła się również insulinowrażliwość, a zwiększyła wydzielnicza funkcja komórek beta (uwzględnienie w analizie statystycznej wskaźnika masy ciała nie wpłynęło na rezultaty analizy).

Podobne wyniki uzyskano m.in. w retrospektywnej ocenie danych z badania Hoorn, w którym przewlekły stres zwiększał zapadalność na cukrzycę typu 2.

Zdaniem autorów można uznać, że nagły stres towarzyszący psychozie wywołuje zaburzenia w procesach regulujących poziom glukozy, trwające dłużej niż sama sytuacja stresowa. Charakteryzuje je spadek wrażliwości na insulinę, przy jednocześnie nasilonej funkcji wydzielniczej komórek beta, co może przyczynić się do obniżenia ich rezerwy funkcjonalnej. Efektem ostatecznym może być ujawnienie się klinicznych form zaburzeń metabolizmu glukozy.

Opracowane na podstawie: Diabetes Care / 2003-05-15