Genetyczne uwarunkowania cukrzycy-komentarz redakcyjny

B.Glaser – Dominant SUR1 mutation causing autosomal dominant type 2 diabetes Lancet 2003;361:272
W ostatnich latach obserwuje się rosnącą gwałtownie zapadalność i chorobowość z powodu cukrzycy typu 2. U podłoża cukrzycy leży silna komponenta genetyczna, jednakże próby zidentyfikowania genów warunkujących rozwój najbardziej rozpowszechnionej, wielogenowej formy cukrzycy typu 2, przyniosły ograniczone powodzenie.

Znacznie lepiej poznane są przyczyny cukrzycy typu MODY (maturity onset diabetes of the young), u której podłoża leżą mutacje pojedynczych genów (do tej pory poznano ich 6). Następstwem tych mutacji są zaburzenia czynności komórek beta, nie zmienia się natomiast insulinowrażliwość. Inne defekty genetyczne, zwiększające ryzyko cukrzycy ale same jej nie powodujące, mogą powodować zarówno dysfunkcję komórek beta jak i zmniejszenie obwodowego działania insuliny.

Kanały potasowe zależne od ATP (K-ATP), znajdujące się w komórkach beta trzustki, utworzone są z dwóch podjednostek: SUR1 i KIR6.2. Od pierwszej, stanowiącej receptor dla pochodnych sulfonylomocznika, zależy zamknięcie kanału potasowego wywołane wzrostem produkcji ATP w komórce beta pod wpływem glikemii poposiłkowej. Wywołuje to depolaryzację komórki, indukuje dokomórkowy prąd wapniowy i następnie zwiększa sekrecję insuliny.

W piśmie Lancet opisano nowo odkrytą mutację E1506K receptora SUR1, dziedziczącą się autosomalnie dominująco, która zaburza funkcje kanału potasowego zależnego od ATP w trzustce. Na skutek mutacji dochodzi do ułatwionego i wcześniejszego zamknięcia kanału potasowego, napływu wapnia do komórki i wzrostu sekrecji insuliny przez trzustkę. W okresie wczesnego dzieciństwa jest to przyczyną hiperinsulinizmu wrodzonego, który prowokuje epizody hipoglikemii.

Następnie wskutek wyczerpywania się komórek beta trzustki dochodzi do postępującego spadku wydzielania insuliny. Obserwowany jest on od okresu dojrzewania, a w wieku 40-60 lat staje się przyczyną rozwoju cukrzycy typu 2, charakteryzującej się niedoborem insuliny. Nowy typ genetycznie uwarunkowanej cukrzycy ze względu na autosomalnie dominujący charakter dziedziczenia może być zakwalifikowany do cukrzycy typu MODY.

Opracowane na podstawie: Lancet / 2003-01-25