Czy można skutecznie skłonić chorego do stosowania się do zaleceń lekarskich? – przegląd piśmiennictwa

Heather P. McDonald, Amit X. Garg i R. Brian Haynes – Interventions to enhance patient adherence to medication prescriptions. Scientific review JAMA 2002;288:2868
Stosowane leczenie, choć optymalne z punktu widzenia lekarza, często jest trudne do zaakceptowania przez jego pacjenta. Średnia zgodność sposobów stosowania leków z zaleceniami lekarskimi wynosi ok.50%.

Stosowanie się do zaleceń lekarskich (adherence) obejmuje nie tylko przyjmowanie leków, lecz także przestrzeganie diety, zaleceń dotyczących trybu życia a także regularne zgłaszanie się na wizyty kontrolne. Przyczyny nie stosowania się do zaleceń lekarskich są złożone i, pomimo wielu badań, wciąż słabo poznane.

Wpływ czynników demograficznych, takich jak: wiek, płeć, inteligencja i poziom wykształcenia jest niewielki. Ryzyko lekceważenia zaleceń wzrasta wraz ze stopniem skomplikowania leczenia, jego kosztem i czasem trwania.

Autorzy z Kanady na podstawie opublikowanych w latach 1967-2001 badań przeanalizowali wyniki randomizowanych i kontrolowanych prób badających skuteczność interwencji, których celem było skłonienie chorych do przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Czterdzieści dziewięć procent badanych interwencji (19 z 39 w 33 próbach) wiązało się ze znamienną poprawą w zakresie stosowania się do zaleceń leczniczych, natomiast w przypadku 17 interwencji uzyskano statystycznie istotną poprawę skuteczności leczenia.

Wszystkie interwencje, które okazały się skuteczne w dłuższym okresie czasu, były wieloskładnikowe. Najczęstszymi składowymi tych działań były: zmiana leczenia na bardziej wygodne, informowanie i doradztwo, przypominanie o lekach, monitorowanie leczenia przez chorego (np. poprzez regularne wizyty lekarskie), techniki motywacyjne i terapia rodzinna.

Nawet najskuteczniejsze z badanych interwencji miały jednak umiarkowany wpływ na poprawę stosowania się chorych do zaleceń.

Podsumowując, dotychczasowe sposoby zachęcania chorego do przestrzegania zaleceń, choć pracochłonne, są mało skuteczne. Zdaniem autorów, literatura dotycząca sposobów poprawy przestrzegania zaleceń lekarskich jest uboga. Ponieważ obecny stan nie umożliwia osiągania pełnych korzyści ze stosowanego leczenia, potrzebne są nowe badania i opracowanie innowacyjnych metod poprawy współpracy pacjentów.

Opracowane na podstawie: JAMA / 2002-12-11