Zastępcze punkty końcowe w badaniach nad niewydolnością serca

Craig R. Lee, Kirkwood F. Adams, J Herbert Patterson. – Surrogate end points in heart failure. Ann Pharmacother 2002;36:479.
Ostatecznym i najważniejszym punktem końcowym w badaniach nad niewydolnością serca jest śmiertelność, a ważnym dodatkowym liczba ponownych hospitalizacji. Często jednak w badaniach nad niewydolnością serca wykorzystuje się tak zwane zastępcze punkty końcowe. Są to wskaźniki pozwalające pośrednio ocenić rokowanie chorych i skuteczność interwencji terapeutycznych.

Należą do nich: frakcja wyrzutowa lewej komory serca (EF), wydolność wysiłkowa, objętość końcowo-rozkurczowa (EDV) i końcowo-skurczowa (ESV) lewej komory, markery neurohumoralne takie jak poziom norepinefryny (NA) czy peptydów natriuretycznych (np. BNP). Aby jednak mogły spełniać swoją rolę zmianom ich poziomów, na przykład pod wpływem leczenia, powinny towarzyszyć odpowiednie zmiany zasadniczych punktów końcowych, na przykład śmiertelności. Warunek ten nie we wszystkich przypadkach jest spełniony.

Sztandarowym przykładem (w przypadku zaburzeń rytmu serca) było badanie CAST, w którym ograniczeniu zastępczego punktu końcowego – arytmii – towarzyszył wzrost śmiertelności. W niewydolności serca przewlekłe leczenie milrinonem spowodowało istotny wzrost śmiertelności pomimo poprawy wybranych punktów końcowych (EF, wydolności wysiłkowej). W badaniu CIBIS podobnie jak śmiertelność zmieniała się EDV, zmian takich nie obserwowano w przypadku ESV. Brak ostatecznych danych co do wartości oznaczeń poziomów noradrenaliny jako zastępczego punktu końcowego, odpowiednie warunki spełnia natomiast BNP, którego dodatkową zaletą jest możliwość oznaczenia przy łóżku chorego.

Opracowane na podstawie: Annals of Pharmacotherapy / 2002-03-12