Nadużywanie antybiotyków w leczeniu zakażeń dróg oddechowych

J.V. Hirschmann. – Antibiotics for common respiratory tract infections in adults. Arch Intern Med 2002;162:256.
Co siódma recepta przepisana w lecznictwie otwartym w USA jest receptą na antybiotyk, u dorosłych w niemal połowie przypadków dotyczy to zapaleń górnych dróg oddechowych. Około 50-70% pacjentów zgłaszających się do lekarza z objawami infekcji dróg oddechowych, otrzymuje receptę na antybiotyk. Niekorzystnym następstwem tego faktu jest oporność bakterii na większość stosowanych leków, a tym samym zawężanie możliwości terapeutycznych. W konsekwencji, takie drobnoustroje jak Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis są obecnie bardzo często oporne na ampicylinę, infekcje spowodowane paciorkowcami grupy A nie reagują na leczenie erytromycyną i innymi makrolidami a penicyliny są nieaktywne wobec Streptococcus pneumoniae.

Do najczęstszych sytuacji klinicznych, w których nadużywane są antybiotyki należą: ostre zapalenie oskrzeli, zaostrzenie astmy i przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz ostre zapalenie gardła i zatok przynosowych. Ogromna większość powyższych zakażeń ma podłoże wirusowe. Z uwagi na dużą liczbę szczepów bakteryjnych kolonizujących drogi oddechowe zdrowego człowieka, udowodnienie udziału bakterii w patogenezie zakażenia dróg oddechowych jest zwykle trudne. Antybiotyki są więc stosowane zgodnie z powszechnym przekonaniem o ich skuteczności, a wbrew dostępnym danym i zdrowemu rozsądkowi.

W żadnym z kontrolowanych badań nad leczeniem ostrego zapalenia oskrzeli, infekcyjnego zaostrzenia astmy i zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli, nie wykazano wyższości antybiotyków nad leczeniem objawowym. Zgodnie z aktualną wiedzą, antybiotyki należy podawać jedynie w zapaleniu gardła o cięższym przebiegu, ale nie w profilaktyce potencjalnych powikłań tej choroby. Analogiczne kryteria wyboru leczenia należy przyjąć w przypadku ostrego zapalenia zatok przynosowych. Większe zaangażowanie lekarzy w wyjaśnienie pacjentom natury choroby mogłoby znacznie ograniczyć zapotrzebowanie na antybiotyki, bez istotnego obniżenia ogólnej skuteczności leczenia.

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / 2002-02-11