Nieswoiste działania niepożądane leków i zjawisko nocebo

Arthur J. Barsky i wsp. – Nonspecific medication side effects and the nocebo phenomenon. JAMA 2002;287:622.
Niektóre osoby stosujące leki skarżą się na działania niepożądane, które nie są następstwem działania farmakologicznego substancji czynnej, zawartej w przyjmowanych przez nie preparatach. Przyczyny tych działań niepożądanych są słabo poznane, jednak można dopatrywać się analogii pomiędzy nimi a zjawiskiem nocebo, polegającym na występowaniu działań ubocznych u osób otrzymujących placebo.

Barsky i wsp. analizowali dostępne dane na temat czynników związanych ze zjawiskiem nocebo oraz nieswoistych działań niepożądanych farmakoterapii. Zidentyfikowali cztery podstawowe mechanizmy leżące u podłoża zjawiska nocebo. Pierwszym z nich jest oczekiwanie na wystąpienie działań niepożądanych przez osobę przyjmującą lek, często pod wpływem sugestii z zewnątrz. Istotną rolę odgrywa również zjawisko warunkowania, w którym obawa przed wystąpieniem działań niepożądanych jest następstwem wcześniejszych, niekorzystnych doświadczeń, związanych ze stosowaniem leków. Trzecim czynnikiem, wpływającym na zjawisko nocebo, jest rys psychologiczny osoby leczonej, a szczególnie niski próg lęku, depresji oraz skłonność do somatyzacji. Nie mniejszą rolę odgrywają czynniki, określone jako sytuacyjne i związane między innymi z „utartą” opinią na temat danego leku. Przykładem może być powszechne przekonanie o częstym występowaniu reakcji uczuleniowej na penicylinę.

Autorzy podkreślają, że zjawisko nocebo jest częstą przyczyną przerwania leczenia. Tym samym, osoby z grup wysokiego ryzyka wystąpienia tego zjawiska powinny być szczegółowo informowane o rodzaju i przyczynach potencjalnych działań niepożądanych.

Opracowane na podstawie: JAMA / 2002-02-06

Dodaj komentarz