Diabetologia, wrzesień 2010

We wrześniu na szczególną uwagę zasługują następujące doniesienia:

1. Sun L., Yu Z., Ye X., Zou S., Li H., Yu D., Wu H., Chen Y., Dore J., Clement K., Hu F.B., Lin X.: “A marker of endotoxemia is associated with obesity and related metabolic disorders in apparently healthy Chinese”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1925-1932.

2. Januszewski P.M., Ross R.: “Effects of weight loss among metabolically healthy obese men and women”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1957-1959.

3. Nooyens A.C.J., Baan C.A., Spijkerman A.M.W., Verschuren W.M.M.: “Type 2 diabetes and cognitive decline in middle-aged men and women”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1964-1969.

4. Asvold B.O., Sand T., Hestad K., Bjorgaas M.R.: “Cognitive function in type 1 diabetic adults with early exposure to severe hypoglycemia”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1945-1947.

5. Sathyapalan T., Atkin S.L., Kilpatrick E.S.: “Disparate effects of atorvastatin compared with simvastatin on C-reactive protein concentrations in patients with type 2 diabetes”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1948-1950.

6. Rajpathak S.N., Wassertheil-Smoller S., Crandall J., Liu S., Ho G.Y.F: “Hepatocyte growth factor and clinical diabetes in postmenopausal women”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2013-2015.

7. Pittas A.G., Sun Q., Manson J.E., Dawson-Hughes B., Hu F.B.: “Plasma 25-hydroxyvitamin D concentration and risk of incident type 2 diabetes in women”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2021-2023.

8. Takahashi O., Farmer A.J., Shimbo T., Fukui T., Glasziou P.P.: “A1C to detect diabetes in healthy adults”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2016-2017.

9. Cherney D.Z.I., Sochett E.B., Lai V., Dekker M.G., Slorach C., Scholey J.W., Bradley T.J.: “Renal hyperfiltration and arterial stiffness in human with uncomplicated type 1 diabetes”, Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2068-2070.

Ad. 1. W 2005 roku na świecie z powodu otyłości i nadwagi cierpiało 1,6 mld osób. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest niezdrowa dieta oraz brak ruchu. Otyłości towarzyszy wzrost stężenia markerów stanu zapalnego. Z kolei przyczyną zaburzeń metabolicznych towarzyszących otyłości jest właśnie utrzymujący się stan zapalny o małym natężeniu. Czynnikiem, który inicjuje powstanie i utrzymywanie się stanu zapalnego o małym natężeniu nie został zidentyfikowany. Natomiast czynnikiem leżącym pomiędzy przewlekłym stanem zapalnym a progresją zmian miażdżycowych są lipopolisacharydy (LPS) pochodzące z różnych bakterii gram ujemnych. Sugeruje się, na podstawie badań przeprowadzonych na ludziach, jak również zwierzętach, że subkliniczna endotoksemia powoduje wzrost poziomu LPS. Obniżenie poziomu LPS po antybiotykoterapii wyrównuje zaburzenia metaboliczne. LPS jest czynnikiem cynglowym inicjującym reakcję immunologiczną i nasilającym stan zapalny poprzez pobudzenie nuclear factor κb. Białko wiążące LPS (LBP) jest białkiem ostrej fazy syntetyzowanym w wątrobie. Białko to ma długi czas przeżycia i wchodzi w interakcje z receptorami 4 – Toll-like.

Autorzy Sun L., Yu Z., Ye X., Zou S., Li H., Yu D., Wu H., Chen Y., Dore J., Clement K., Hu F.B., Lin X. w artykule pt.: “A marker of endotoxemia is associated with obesity and related metabolic disorders in apparently healthy Chinese” opublikowanym na łąmach Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1925-1932 poszukiwali powiązań pomiędzy poziomem LBP, a zaburzeniami metabolicznymi u zdrowych Chińczyków.

Autorzy badaniem objęli 559 osób z nadwagą i otyłością i 500 osób z normalną masą ciała w wieku 35 – 54 lata. Określili u nich poziom glikemii na czczo, profil lipidowy, LBP, hs-CRP, IL-6, HMW, adiponektyny i leptynę.

Na podstawie dokonanych analiz wykazali wyższy poziom LBP u osób z nadwagą i otyłością aniżeli u osób bez nadwagi. Osoby z wysokim poziomem LBP z kolei (górny kwartyl) miały 3,54 razy większe ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego i 5,53 razy większe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 w stosunku do osób z poziomem LBP w dolnym kwartyla.

Autorzy wnioskują zatem, że podwyższonemu poziomowi LBP towarzyszy wzrost ryzyka wystąpienia otyłości, a co za tym idzie zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2. Autorzy sugerują również znaczenie lipopolisacharydów w inicjacji procesu immunologicznego biorącego udział w schorzeniach metabolicznych.

Ad. 2. Redukcja masy ciała u otyłych zdrowych metabolicznie osób charakteryzuje się niskim ryzykiem kardiometaboliczny, oraz perspektywicznie małym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 oraz schorzeń ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Autorzy Januszewski P.M., Ross R. w pracy: “Effects of weight loss among metabolically healthy obese men and women” (Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1957-1959) badali, jaki jest wpływ wysiłku fizycznego i redukcji masy ciała na ryzyko pojawienia się powikłań sercowo-naczyniowych u otyłych zdrowych osób.

Autorzy badaniem objęli 63 zdrowe otyłe osoby oraz 43 osoby otyłe z zaburzeniami metabolicznymi.  Badani przez 3 – 6 miesięcy zredukowali masę ciała po zastosowaniu zmian dietetycznych i wysiłku fizycznego. Autorzy wykazali redukcję całkowitej ilości tłuszczu w w organizmie i zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej trzewnej. Zwiększoną insulinooporność obserwowano w obu grupach jednakże istotniejsza byłą ona w grupie osób z zaburzeniami metabolicznymi. Stężenie insuliny na czczo poprawiło się głównie u osób otyłych bez zaburzeń metabolicznych.

Autorzy wnioskują, że u osób otyłych bez zaburzeń metabolicznych redukcji masy ciała towarzyszy zmniejszenie całkowitego oraz trzewnego  tłuszczu, a także zmniejszenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych.

Ad.3. Występowaniu cukrzycy typu 2 towarzyszy pojawienie się zaburzeń czynności poznawczych, jak również rozwój demencji pochodzenia naczyniowego i choroby Alzheimera. Zaburzenia czynności poznawczych są wynikiem wspomnianych zaburzeń metabolicznych, ale także: rozwijających się późnych powikłań cukrzycy oraz innych zależnych od cukrzycy zaburzeń metabolicznych takich jak: choroba niedokrwienna serca, schorzenia mózgowe, nadciśnienie, niski poziom HDL-cholesterolu, centralna otyłość i depresja).

Autorzy Nooyens A.C.J., Baan C.A., Spijkerman A.M.W., Verschuren W.M.M. w pracy: “Type 2 diabetes and cognitive decline in middle-aged men and women” (Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1964-1969) za cel postawili sobie znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy występowaniu cukrzycy typu 2 towarzyszy większe ryzyko zaburzeń czynności poznawczych niż u osób bez cukrzycy w średnim wieku.

Autorzy badaniem objęli 2613 kobiet i mężczyzn i obserwowali ich przez okres 5 lat. Dwukrotnie u wszystkich badanych określono możliwości czynności poznawczych.

Badanie dowiodło, że pogorszenie czynności poznawczych u chorych z cukrzycą typu 2 jest 2,6 razy większe niż u osób bez cukrzycy. Z kolei, u chorych na cukrzycę typu 2 w wieku ≥ 60 lat pogorszenie czynności poznawczych było 3,6 razy większe niż u chorych bez cukrzycy.

Jak wynika z powyższych badań, cukrzyca typu 2 u osób w średnim wieku w znaczny sposób zwiększa ryzyko pogorszenia czynności poznawczych,.

Ad. 4. Zaburzenia czynności poznawczych u chorych z cukrzycą typu 1  mogą być natomiast spowodowane ciężkimi hipoglikemiami, które niekorzystnie wpływają na rozwój mózgu.

Autorzy Asvold B.O., Sand T., Hestad K., Bjorgaas M.R. w doniesieniu zatytułowanym: “Cognitive function in type 1 diabetic adults with early exposure to severe hypoglycemia” opublikowanym w Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1945-1947 dokonali oceny czynności poznawczych u młodych osób z cukrzycą typu 2 pojawiających się w odpowiedzi ciężkich incydentów hipoglikemii.

Autorzy prowadzili obserwację 28 dzieci z cukrzycą i 28 osób z grupy kontrolnej przez okres 16 lat. Chorzy na cukrzycę podzieleni zostali na dwie grupy: chorych z ciężkimi incydentami hipoglikemii i chorych bez ciężkich incydentów hipoglikemii.

Autorzy wykazali, że czynności poznawcze były gorsze u chorych u których występowały ciężkie incydenty hipoglikemii. Im częściej występowały tym większe było ryzyko pogorszenia czynności poznawczych.

Ad. 5. Podwyższony poziom CRP jest czynnikiem predykcyjnym ryzyka sercowo-naczyniowego u osób z cukrzycą typu 2. Chorzy z niższym poziomem CRP po terapii statynami osiągają lepsze rokowanie kliniczne. Obniżony poziom LDL – cholesterolu oraz hsCRP są niezależnymi czynnikami ryzyka powikłań sercowo- naczyniowego.

Autorzy Sathyapalan T., Atkin S.L., Kilpatrick E.S. w artykule: “Disparate effects of atorvastatin compared with simvastatin on C-reactive protein concentrations in patients with type 2 diabetes” (Diabetes Care, 2010, 33, 9, 1948-1950) zbadali, w jakim stopniu obniżenie LDL – cholesterolu przez simwastatynę i atorwastatynę wpływa na poziom hsCRP u chorych z cukrzycą typu 2.

Badaniem przekrojowym autorzy objęli 26 chorych na cukrzycę typu 2 leczonych 40 mg simwastatyny lub 10 mg atorwastatyny. Po 3 miesiącach terapii poszczególnymi statynami określili poziom lipidów i hsCRP.

Na tej podstawie wykazali, że obie grupy (leczeni simwastatyną i atorwastatyną) uzyskały porównywalny poziom LDL – cholesterolu (odpowiednio 2,2 i 2,1 mmol/l). Z kolei poziom hs CRP u zażywających atorwastatynę był znacznie mniejszy (1,08 mg/l) niż u osób zażywających simwastatynę (1,47 mg/d).

Autorzy wnioskują, że atorwastatyna u chorych na cukrzycę typu 2 w większym stopniu redukuje poziom hsCRP w porównaniu do simwastatyny. Działanie przeciwzapalne atorwastatyny stanowi ogromnie korzystny czynnik w jej działaniu.

Ad. 6. Wątrobowy czynnik wzrostu (HGF) jest produkowany przez komórki mezenchymalneplejotropowym czynnikiem, który wpływa na regulację wzrostu i morfogenezę różnych komórek. Ekspresja HGF jest szczególnie duża w białych adipocytach. Wykazano również, że HGF zwiększa przechodzenie glukozy do adipocytów. U ludzi wykazano, że krążący HGF dodatnio koreluje z poziomem glukozy i insuliny. Wykazano także, iż jego poziom jest podwyższony w otyłości, w zespole metabolicznym, nadciśnieniu i chorobie wieńcowej. Nie badano natomiast stężenia HGF u chorych na cukrzycę.

Autorzy  Rajpathak S.N., Wassertheil-Smoller S., Crandall J., Liu S., Ho G.Y.F: w pracy: “Hepatocyte growth factor and clinical diabetes in postmenopausal women” (Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2013-2015) określili powiązania pomiędzy poziomem HGF, a chorobowością w przebiegu cukrzycy typu 2. Autorzy badaniem przekrojowym objęli 89 kobiet w okresie pomenopauzalnym.

Wykazali, że poziom HGF dodatnio koreluje z BMI, oraz z insulinoopornością. Wykazali także, że ryzyko chorobowości z powodu cukrzycy typu 2 u osób z poziomem HGF mieszczącym się w górnym tertylu jest 2,47 raza większe w stosunku do ryzyka u osób z dolnego tertyla HGF (p=0,014).

Autorzy wnioskują zatem, że istnieje powiązanie pomiędzy poziomem HGF, a ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2.

Ad. 7. Wyniki wielu nowych obserwacji wskazują na fakt, że niedobór witaminy D odgrywa istotną rolę w patomechanizmie rozwoju cukrzycy typu 2. Wykazano ponadto, że niskiemu poziomowi witaminy D towarzyszy wzrost ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. Tylko w jednym badaniu wykazano powiązania pomiędzy poziomem 25OHD3, a zapadalnością na cukrzycę typu 2. Nie wykazano takiej zależności u kobiet.

Autorzy Pittas A.G., Sun Q., Manson J.E., Dawson-Hughes B., Hu F.B. w pracy pt.: “Plasma 25-hydroxyvitamin D concentration and risk of incident type 2 diabetes in women”, która ukazała się w Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2021-2023 próbowali określić powiązania pomiędzy stężeniem  25OHD3, a zapadalnością na typ 2 cukrzycy.

Autorzy badaniem objęli 608 kobiet z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2 oraz 559 osób z grupy kontrolnej (Nurses Heath Study). U badanych autorzy określili wyjściowy poziom  25OHD3 oraz ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.

Autorzy wykazali, że wyższemu poziomowi  25OHD3 towarzyszy mniejsze ryzyko zapadalności na cukrzycę typu 2. Ryzyko zapadalności na cukrzycę typu 2 u osób z poziomem  25OHD3 mieszczących się  w górnym kwartylu (mediana 33,4 mg/ml) w stosunku do chorych na cukrzycę typu 2 z poziomem  25OHD3 z dolnego kwartyla (mediana 14,4 mg/ml) maleje aż o 48%.

Autorzy wnioskują, że ryzyko zapadalności na cukrzycę typu 2 maleje u kobiet z wysokim poziomem  25OHD3.

Ad. 8. Stężenie glukozy na czczo oraz poposiłkowe stężenie glukozy, jak wykazały badania, są czynnikami predykcyjnymi ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej. Coraz częściej w diagnostyce cukrzycy brane pod uwagę jest określanie stężenia HbA1c. Proponowany poziom HbA1c to > 6,5%.

Autorzy Takahashi O., Farmer A.J., Shimbo T., Fukui T., Glasziou P.P. w pracy: “A1C to detect diabetes in healthy adults” (Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2016-2017) za cel postawili sobie określenie grupy osób z poziomem HbA1c < 6,5%, u których badanie HbA1c należy ponownie wykonać (duże ryzyko rozwoju choroby).

Autorzy przeprowadzili retrospektywne badanie, w którym udział wzięło 16313 osób nie leczonych farmakologicznie z powodu cukrzycy. Badanie HbA1c przeprowadzono w tej grupie 1 x w roku w latach 2005 – 2008.

Średni wiek badanych wynosił 49,7 lat, w tym 53% to mężczyźni. Średnie HbA1c wynosiło 5,4%. Ryzyko rozwoju cukrzycy w ciągu 3 lat wynosiło u osób z HbA1c: < 5,0%, 5 – 5,4%, 5,5 – 5,9% i 6,0 – 6,4% odpowiednio: 0,05%, 0,05%, 1,2% i 20%.

Autorzy wysunęli zatem wniosek, że ponowne badanie HbA1c w ciągu 3 lat u osób z wyjściowym poziomem HbA1c < 6,0% wykrywa bardzo niewielką liczbę chorych z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2.

Ad. 9. U chorych na cukrzyce typu 1 zmiany w hemodynamice nerkowej polegają na wazodilatacji naczyń kłębuszka oraz na hiperfiltracji kłębuszkowej. Prowadzi to do zaburzeń czynności śródbłonka nie tylko w nerce, ale również w innych naczyniach. Występowaniu zaburzeń czynności śródbłonka towarzyszy z kolei wzrost sztywności naczyń, a to prowadzi do rozwoju nefropatii cukrzycowej i zwiększenia ryzyka wystąpienia incydentów naczyniowych.

Autorzy Cherney D.Z.I., Sochett E.B., Lai V., Dekker M.G., Slorach C., Scholey J.W., Bradley T.J. w artykule pt.: “Renal hyperfiltration and arterial stiffness in human with uncomplicated type 1 diabetes”, który ukazał się w Diabetes Care, 2010, 33, 9, 2068-2070 pzrebadali hipotezę, iż sztywność naczyń jest mniejsza u osób z hiperfiltracją (GFR ≥ 135 ml/min) w porównaniu do  u osób z normofiltracją (GFR < 135 ml/min).

Autorzy obserwacją objęli 38 osób chorych na cukrzycę typu 1. 20 z nich to osoby z hiperfiltracją, zaś pozostałych 18 to osoby z normofiltracją.

Chorzy z hiperfiltracją mieli wyższy poziom eGFR w osoczu i w moczu w porównaniu z osobami z normofiltracją. Różnice te wykazano w trakcie klamry hiperglikemicznej. Odpowiedź na hiperglikemię u chorych z hiperfiltracją byłą istotnie większa niż u osób z normofiltracją. Jednocześnie osoby z cukrzycą typu 1 z hiperfiltracją miały mniejszą sztywność naczyń.

prof. dr hab. n. med. Władysław Grzeszczak